تحصيل مى‌نمايند، همچنانچه حق تعالى مى‌فرمايد كه: «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلى‌ حَرْفٍ فَإِنْ أَصابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَ إِنْ أَصابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلى‌ وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْيا وَ الْآخِرَةَ ذلِكَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبِينُ»[١] و آن كه تفسير «سكينه»، در بعضى احاديث به ايمان واقع شده،[٢] ظاهراً به اين معنى بوده باشد و اين معنى عبارت است از: كمال و[٣] قوّت ايمان.

و ظاهر احاديث آن است كه ايمان، قابل شدّت و ضعف بوده باشد و چنان نيست كه كسى كه ايمانش در مرتبه كمال نباشد، از ايمان بيرون رود و مؤمن نباشد.

و ممكن است كه مراد به سكون يا سكينه، آرام [بودن‌] و متزلزل نشدن در بابِ امام عصر باشد در حال غيبت، كه [بگويد:] چرا ظهور نمى‌كند با وجودِ كثرت شيعيان يا در حال ظهور، مثل زمان امام جعفر صادق عليه السلام كه چرا تقيّه مى‌كند و خروج نمى‌كند و خلق را به راه حق، دعوت نمى‌نمايد، چنانچه به خاطر بسيارى از شيعيان مى‌رسيده و مى‌رسد.

و كمال ايمان، آن است كه مطلقاً اين معانى [را] به خاطر راه ندهند و به يقين دانند كه امام، داناتر است به ضمايرِ شيعيان و محبّان خود، در هر زمانى و مى‌داند كه هر يك تا كجا همراه‌اند و اگر چنانچه دانند كه شرايط ظهور و ازاله بِدَع و رفع ظلم از روى زمين موجود است، البته تأخير و تكاهل نخواهند فرمود و گاهى قليلْ تزلزل‌[٤]، هر چند قدرِ ضعيفى از آن باشد، گاه باشد كه در خاطر مؤمنين كامل، راه يابد؛ چه جاى ديگران، و قدر ضعيف آن، خلل در ايمان [وارد] نمى‌كند و به قدر قوّت، ضرر زياد[٥] مى‌شود تا آن كه- عياذاً باللَّه- به مرتبه كفر و بطلان ايمان رسد.

و در حديث، از حضرت امام محمّد باقر- صلوات اللَّه عليه- منقول است كه فرمود كه: مردم بعد از رسول خدا صلى الله عليه و آله مرتد شدند و از دين برگشتند؛ الّا سه نفر: سلمان و ابو ذر و مقداد. پس راوى سؤال نمود كه: چگونه بود حال عمّار ياسر؟ فرمود كه: او را ميل و لغزش قليلى عارض شد، باز، رجوع به اطمينان نمود. بعد از آن فرمود كه: كسى كه هيچ نوع شك و تزلزلى او را عارض نشد، مقداد بود. و سلمان را در خاطر خَليد كه حضرت امير المؤمنين عليه السلام اسم اعظم مى‌داند. چرا نمى‌خواند تا جمعى كه از او انحراف نموده، به زمين فرو روند؟ و در واقع، آن‌چنان بود كه اگر

[١]. سوره حج، آيه ١١.