منهج اليقين (شرح نامه امام صادق عليه السلام به شيعيان) - گلستانه، سید علاء الدین - الصفحة ٤١٠ - مذمت درنگ در اداى حقوق الهى

بسيارى كه عدد و حقيقت فضل و زيادتىِ آنها را غير خداى تعالى- كه پروردگار عالميان است- نداند.

و از اين كلام شريف، ظاهر مى‌شود كه عبادات، موجب زيادتىِ روزى مى‌شود و ترك آنها، باعث كمىِ رزق مى‌شود. و رزق، عبارت از چيز حلالى‌[١] است كه خداى تعالى، به جهت انتفاع بندگان، مقرّر فرموده. و حرام، داخل رزق نيست، چنانچه مذهب جمعى از علماست. پس آنچه به دست فسّاق و ظَلَمه از راه‌هاى حرام، با وجود حبس حقوق الهى مى‌آيد، رزق نخواهد بود و توسعه حال ايشان، منافات با مضمون اين كلام شريف نخواهد داشت.

و اگر رزق، شامل حرام باشد- چنانچه بعضى گفته‌اند-، مى‌تواند بود كه مراد، زياد شدن روزى به سبب عبادات و سِعَت حالى باشد كه نه از راه استِدراج باشد؛ زيرا كه استدراج، از جمله غضب‌هاى خداى- عزَّ و جلَ‌م- است و اداى حقوق الهى، باعث غضب نمى‌شود.

و كلينى رحمه الله از حضرت امام محمّد باقر عليه السلام روايت كرده كه حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله در حجّة الوداع فرمود كه: روح الأمين، در دل من، اين معنى را دميد كه هيچ كس نمى‌ميرد تا وقتى كه روزىِ او تمام به او برسد. پس، از خداى تعالى حذر كنيد و جهد زياد[٢] در تحصيل روزى مكنيد. و بايد كه به سبب آن كه دير شود رسيدنِ روزى شما، موافق خواهش و توقّعى كه داريد، طلب روزى الهى را از راه معصيت نكنيد؛ زيرا كه خداى تعالى، ارزاق خلايق را كه ميان ايشان قسمت نموده، از ممرّ حلالْ مقرّر فرموده، از حرامْ قسمت نفرموده. پس هر كه تقوا و صبر را پيشه خود سازد و روزى او از راه حلال نزد او مى‌آيد، و كسى كه حجاب نهى الهى را بدَرَد و از ممرّ حرام، آن را به دست آرد، به عوض آنچه از حرام به دست آورده، از روزى حلالش كم مى‌شود و بر آن در روز قيامت، از او حساب مى‌طلبند.[٣] و به اين حديث، استدلال كرده‌اند بر آن كه روزى، غير حلال نمى‌باشد و دلالتش، فى الجمله، محلّ تأمّل است.

[١]. الف: حلال.