منهج اليقين (شرح نامه امام صادق عليه السلام به شيعيان) - گلستانه، سید علاء الدین - الصفحة ٢٣٩ - مذمّت بخل
چيزى بخريم. حضرت امام حسن عليه السلام زر را گرفته، شتر را تسليم نمود.
حضرت فرمود كه: بطلب اعرابىاى را كه شتر [را] از او خريده بودم. روانه شدم تا قيمت شتر را به او دهم، ديدم كه حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله در كنار راه، در جايى نشسته بود كه پيش از آن نديده بودم كه در آن جا نشسته باشد و بعد از آن هم[١] نديدم كه آن جا بنشيند. چون مرا ديد، خندان شد، چنان كه دندان هاى آسيا آن حضرت پيدا شد. گفتم: خداى تعالى، تو را خندان سازد و روزِ تو را به بشارت بدارد! فرمود: يا ابا الحسن! اعرابىاى را طلب مىكنى كه شتر به تو فروخته، از براى آن كه زر او را بدهى؟ گفتم: آرى، واللَّه! مادر و پدرم فداى تو باد! فرمود كه: يا ابا الحسن! آن كس كه شتر به تو فروخت، جبرئيل عليه السلام بود و آن ديگرى كه از تو خريد، ميكائيل عليه السلام بود و شتر، از ناقههاى بهشت بود و دراهم، از پيش خداوند عالميان آمده بود. پس آن را در راه خير، صرف كن و از تنگى مترس.[٢] و محمّد بن يعقوب كلينى رضى الله عنه از سماعه روايت كرده كه گفت: از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام پرسيدم كه: مردى كه زياده از قوت يك روز نداشته باشد، آيا مىبايد كه چيزى بدهد به كسى كه هيچ نداشته باشد؟ و كسى كه قوت يكماهه داشته باشد، مىبايد چيزى بدهد به كسى كه كمتر از او داشته باشد[٣]؟ و كسى كه قوت يكساله داشته باشد، همچنين به كسى كه كمتر داشته باشد؟ يا اينها همه از جمله كفاف است كه هرگاه از آن جا چيزى ندهد، او را ملامت نتوان كرد؟ فرمود كه: در اين جا دو چيز هست: يكى آن كه افضل و بهترِ شما، كسى است كه حريصتر و راغبتر به احسان و برگزيدن خود بر مردم باشد؛ زيرا كه خداى تعالى مىفرمايد كه: «وَ يُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ»؛[٤] يعنى: اختيار مىكند ديگران را بر خود، هر چند خود، صاحب فقر و احتياج بوده باشند. و ديگرى آن است كه كسى را بر نگاه داشتن قدر كفاف، ملامت نمىتوان كرد و دستِ بالا بهتر است از دستِ پايين؛ يعنى دستى كه عطا مىكند، بهتر است از دستى كه سؤال مىكند و چيزى مىگيرد، يا بهتر است از دستى كه چيزى نمىدهد؛ و ابتدا كن در چيزى دادن به عيال خود.
و از حضرت امام محمّد باقر يا امام جعفر صادق عليهما السلام روايت مىكند كه شخصى پرسيد كه: كدام تصدّق، افضل است؟ فرمود: آن كه مردى كه چيزى كم داشته باشد، به مشقّتْ تصدّقى[٥] بكند. آيا
[١]. الف و ج:-« هم».