مادر كه بارِ او را كشيده، با سستى‌اى كه بر سرِ يكديگر آمده و بعد از دو سال، او را از شير گرفته، به آن كه: شكر كن مرا و پدر و مادرت را كه بازگشت تو و همه خلايق، به سوى من است. و اگر با تو جنگ كنند و گويند كه قرار دهى از براى من شريكى كه چون وجود ندارد، تو علم به آن ندارى، پس ايشان را در امر شرك، اطاعت مكن و در دنيا با ايشان، از روى نيكى و خوبى سلوك كن.

و در اين كلام، از دو جهت، بزرگى پدر و مادر، و لزوم احسان به ايشان، از دو وجه ظاهر مى‌شود: يكى آن كه خداى تعالى، شكر ايشان را تالى و قرين شكر نعمت‌هاى بى‌منتهاى خود ساخته و در باب امر و مبالغه، مرتبه‌اى بالاتر از اين نيست.

[وجه‌] ديگر آن كه با وجود آن كه كافر باشند و فرزند را تكليف به كفر و شرك نمايند، به حُسن مصاحبت و كمال مدارات به ايشان، امر فرموده.

و حضرت امام جعفر صادق عليه السلام در حديث عبد العظيم بن عبد اللَّه الحسنى، استدلال فرموده بر آن كه: عقوق والدين، از جمله كبائر است، به [سبب‌] آن كه خداى تعالى، عاق را جبّار و شقى ناميده، در آن جا كه در حكايت كلام عيسى عليه السلام مى‌فرمايد كه: «وَ بَرًّا بِوالِدَتِي وَ لَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّاراً شَقِيًّا»؛[١] يعنى: مرا صاحب احسان به مادر خود گردانيده و جبّار و شقى، نگردانيده‌اى.[٢] و محمّد بن يعقوب كلينى رحمه الله از ابى ولّاد حنّاط روايت كرده كه گفت: سؤال كردم از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام از تفسير كلام الهى كه فرموده: «وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً»[٣] كه اين احسان، كدام است؟ حضرت فرمود كه: احسان، حُسن سلوك با ايشان است و آن كه نوعى نكنى كه ايشان را ضرور شود كه از تو، چيزى از مايحتاج خود بطلبند، هر چند صاحب چيز باشند. خداى تعالى مى‌فرمايد كه: «لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ»[٤]؛ يعنى: به احسان و نيكى نمى‌رسيد تا وقتى كه صرف كنيد از آنچه دوست مى‌داريد.

بعد از آن، حضرت فرمود كه: و امّا قول الهى كه فرموده: «يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما»؛[٥] معنى‌اش آن است كه: اگر تو را دل‌تنگ و دلگير سازند، اف به ايشان نگويى، و اگر تو را بزنند، منع و زجر نكنى و بگويى كه «غفر اللَّه لكما!»؛ يعنى: «خدا، شما را بيامرزد!»، كه بعد از زدن، گفتن اين سخن، قول كريمى‌[٦] است كه خداى تعالى فرموده كه:

[١]. سوره مريم، آيه ٣٢.