اساسيترين مسأله در مورد قواعد محدود كننده جنگ از نقطه نظر مصونيت اشخاص، امكان دستيابى به يك قاعده كلى وجامع است كه خوشبختانه در برخى از تعابير فقها ديده مى‌شود كه گفته‌اند:

«يقتل غير المقاتل» [١]

دستيابى به چنين اصل و قاعده كلى كه جز كسانى كه در جنگ مشاركت كرده‌اند كسى در جنگ كشته نمى‌شود نه تنها اهداف انسانى جهاد را روشن‌تر مى‌سازد اصولاً ديدگاه اسلام در كاهش آثار شوم جنگها و برداشتن گام مؤثر در حذف جنگ به شفافى تمام مشاهده كرد

نكته قابل استنادى كه در تبيين مصونيت اشخاص غير نظامى در جنگ در متون اسلامى به چشم مى‌خورد، گفتار امير المؤمنين (ع) است كه در نامه‌اى كه به يكى از فرماندهان نوشت فرمود:

«اتق الله... ولاتعاملن الا من قاتلك»

[٢]

پرهيزكارها..... و جز با كسى كه با تو مى‌جنگد نجنگ.

گرچه در كتب فقهى شيعه به اين گفتار به عنوان يك مستند توجه چندانى نشده، اما مى‌توان اصل مصونيت غير نظاميان در جنگ را از اين نامه امام (ع) به خوبى استنباط كرد.

١٠. مصونيت نظاميان دشمن پس از خاتمه جنگ

در ابتدا چنين به نظر مى‌رسد كه نظاميان دشمن به علت مشاركت در كشتار مسلمانان حتى پس ازپايان جنگ هم قابل مجازات باشند، ولى اين دليل مردود است كه مقررات مربوط به مجازاتهاى اسلامى شامل جنگ نمى‌شود مگر آنكه به علت نقض مقررات جنگ به عنوان جنايتكار جنگى مورد بررسى محكمه قرار گيرد.

نظاميان دشمن پس از پايان جنگ اگر اسير شوند حكم اسراء را دارند و ا گر اسلام بياورند بر اساس قاعده

«الاسلام يجبّ ماقبله»

از كليه مسؤوليتهاى كيفرى گذشته معافيت مى‌يابند و هرگاه معاهده‌اى بين طرفين منعقد گرديد كليه افراد و نيروهاى دشمن معاهد محسوب شده و از مصونيت معاهده برخوردار خواهند بود.

مرحله دوم: مصونيت افراد دشمن در دارالاسلام، بر اساس ماده ٤٢ كنوانسيون ١٩٤٩ ژنو در رابطه با حمايت از شهروندان غير نظامى در اثناى جنگ هيچ دولتى كه در حال جنگ با

[١] . رك: البدايع، ج ٧ ص ١٠١، بداية المجتهد، ج ١ ص ٣٧١ و البحر الزخار، ج ٥ ص ٣٩٧.

[٢] . نهج‌البلاغه، نامه ١٢، خطاب به معقل بن قيس كه به عنوان فرمانده، مأموريت جنگى به عهده داشت.