ابن كثير و ديگران [١] اين توجيه را از آن جهت مطرح كرده‌اند كه معاف شدن ابوبكر از انجام مأموريت اعلان برائت كه توسط پيامبر (ص) انجام گرفت، موجب تنزّل مقام براى وى تلقى نگردد و اين تصور پيش نيايد كه تفويض مأموريت اعلان برائت به على (ع) به معنى عزل ابوبكر از امارت حج بوده است. [٢]

در صورتى كه چنين توجيهى براى اين چنين مقصد و مقصودى در واقع خلط كردن مباعث كلامى يا مسائل تفسيرى است كه بهيچ‌وجه قابل قبول نمى‌تواند باشد.

در ماجراى حج سال نهم ه‌. ق ابوبكر از طرف پيامبر (ص) اميرالحاج بود و مسؤوليت تبليغ برائت بر عهده على (ع) گذارده شد حال بررسى اين نكته كه كداميك از اين دو مسؤوليت افضل بوده و اين افضليت بر چه نوع اولويتى دلالت دارد بحثى است خارج از قلمرو مسائل تفسيرى و روايى و چنين توجيهات كلامى در تفسير قرآن و تحليل روايى نه تنها با معيارهاى علمى و فنى تفسير و حديث ناسازگار است؛ اصولاً موجب تفسير به رأى و تحريف معنوى آيات و روايات نيز مى‌گردد. [٣]

از سوى ديگر به استناد چه مدرك معتبر و دليل قانع كننده‌اى ظهور آيات برائت كه حكمى از احكام سياسى و جهادى را بيان مى‌كند به معنى يك امر اجرايى و جزئى خاص به پيمانهاى مشركان زمان رسول خدا و لغو يك جانبه اين قراردادها تفسير مى‌شود، در حالى كه اطلاق آيات برائت از نخستين آيه سوره برائت تا آيه ١٦ به‌طور متوالى نشانگر احكام مربوط به مشركان مى‌باشد.

به‌علاوه در اكثر روايات برائت به نقل از جبرئيل آمده است كه:

«انه لا يؤدى عنك الا انت اورجل منك» [٤]

«پيام ترا جز تو و يا كسى كه از تو است نمى‌رساند» و ظاهر اين روايات آن است كه مفاد اين جمله از طريق جبرئيل به پيامبر (ص) القا شده، چگونه به جاهليت نسبت داده شده و ابن كثير عين اين جمله را از عرب جاهلى نقل كرده است.

اضافه بر اين نكات، بايد گفت اين جمله از جبرئيل و نقل آن از پيامبر (ص) كه توسط محدثان و مفسران فريقين نقل شده، چگونه به مسائلى چون نقض عهد و ساير موضوعات

[١] . مانند سيد محمد رشيد رضا در تفسير المنار، ج ١٠ ص ١٥٧ و فخر رازى در تفسير كبير، ج ١٥ ص ٢٢٠.

[٢] . همان.

[٣] . رك: مبانى و روشهاى تفسير قرآن، از همين قلم، ص ٢٢١.

[٤] . در برخى از روايات به جاى: رجل منى جمله رجل من اهل بيتى آمده است.