بررسى شرايط و قيود خاصى كه در آيه جزيه آمده است روشن مى‌كند كه مخيّر كردن اهل كتاب بين اسلام آوردن و تن به قرارداد دادن و جنگ، درباره كسانى اعمال مى‌شود كه مدعى پيروى كتابهاى آسمانى هستند، ولى نه به خدا ايمان دارند و نه آخرت را باور كرده‌اند، و محرمات الهى را كه پذيرفته‌اند محترم نمى‌شمارند و به دين نيز ايمان واقعى نياورده‌اند. به اصطلاح علم اصول، مفهوم مخالف اين قيود آن است كه هرگاه اهل كتاب اين چنين نباشند و ايمانشان صادقانه و به مقررات مورد اعتقادشان پاى‌بند، و نسبت به دين واقعى الهى، متعهد باشند، اجبارى درباره آنها اعمال نخواهد شد، و كسانى كه در چنين شرايطى باشند خواه ناخواه آمادگى براى پذيرش قرارداد صلح را خواهند داشت. [١]

آنها كه مشروعيت جهاد در اسلام را به معنى اصلى بودن حالت جنگ در انديشه اسلام تفسير نموده و در حقيقت دچار اشتباهى بزرگ شده‌اند كه ناگزيرند بر اساس آن، چون نويسنده كتاب جنگ و صلح در اسلام [٢] در تبيين خطوط كلى سياست جهانى اسلام مرتكب تحريفهايى شوند كه شيوه مغالطه در اين زمينه بر آشنايان با فقه سياسى اسلام پوشيده نيست.

آن چه اينان را بر چنين اشتباهى واداشته است مشروعيت جهاد ابتدايى است كه اسلام آن را در شرايط محدود و مشخص شده‌اى توسط امام معصوم (ع) مجاز شمرده است. [٣]

چنانكه اين حقيقت كه اسلام آيينى را بجز اسلام به رسميت نمى‌شناسد [٤] (وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ اَلْإِسْلاٰمِ دِيناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ‌) هرگز بدان گونه كه برخى تصور كرده‌اند [٥] به معنى جنگ طلبى و اصالت جنگ در اسلام نيست و نيز آرمان و تئورى حكومت جهانى در انديشه سياسى اسلام به گونه‌اى كه بعضى تصوير غلط از آن ارائه داده‌اند٦ به معنى تهديد مداوم جهان به جنگ نمى‌باشد.

طرح تئورى حكومت جهانى در اسلام نه تنها فلسفه وجودى صلح و همزيستى مسالمت‌آميز را نفى نمى‌كند، و آن را به مخاطره نمى‌افكند بلكه به آن به عنوان يك ضرورت

[١] . رك: حقوق اقليتها، از همين قلم انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامى.

[٢] . رك: مجيد خدورى، صلح و جنگ در اسلام، ص ٧٥.

[٣] . امام خمينى (ره)، تحرير الوسيله، ج ٢، باب امر به معروف و نهى از منكر.

[٤] . آل عمران، آيه ٨٥.

[٥] . مجيد خدورى، پيشين، ص ٧٢-٧١.

[٦] . همان.