شايعترين تقسيم‌بندى جهاد در فقه تقسيم آن به دو نوع ابتدايى «تهاجمى» و «دفاعى» است كه هم در اصل تقسيم‌بندى و هم در معنى و مفهوم ابتدايى و دفاعى آن، بحث و مناقشه فقهى ديده مى‌شود.

برخى از فقها همه موارد جهاد را دفاعى دانسته و گفته‌اند كه حتى در مواردى كه جهاد ابتدايى شمرده شده، اسلام به خاطر دفاع از حق آزادى دعوت و مقابله يا تجاوز معنوى به حريم كرامت انسانى جهاد را تجويز كرده است.

برخى نيز اصولاً جهاد را به مفهوم تهاجمى و به معنى آن دانسته‌اند كه اسلام هرگونه رفتار مسالمت‌آميز را با كسانى كه به اسلام نگرويده و تن به پرداخت جزيه نداده‌اند بسته و در برابر آنان دستور جهاد داده است.

چنانكه در تفسير دو عنوان ابتدايى و دفاعى نيز اختلاف‌نظر ديده مى‌شود. برخى جهاد ابتدايى را به معنى جهاد كه بر اساس انگيزه دعوت به اسلام و گسترش تعالى وحى تفسير نموده و جهاد دفاعى را در مقابل آن، به مفهوم جنگ براى حفظ حقوق مورد تجاوز قرارگرفته اسلام و مسلمين اعم از دولت و جامعه اسلامى شمرده‌اند.