فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٤١ - بخش دوم ماهيت جهاد و اقسام آن
ما در جاى جاى اين كتاب به اين موارد و مشابه آن اشاره نمودهايم.
مبحث چهارم: مكلفين به جهاد
برخى از فقها گفتهاند: بر افراد ضعيف، بيماران و كسانيكه فاقد توانايىهاى مالى لازم جهت شركت در جبههها باشند، جهاد واجب نيست.
بهعلاوه تكليف جهاد از كودكان، زنان فقرا و مجانين هم ساقط شده است، و برخى از فقها مستمندان را نيز از جهاد معاف دانستهاند. وليكن در اين مورد دليل قابل قبولى ارائه نشده است، چون فقر نمىتواند دليل قانع كنندهاى براى عدم شركت در صحنههاى جنگ و اداى فريضه جهاد باشد. امّا در مورد عدم شركت زنان مسألهاى اجماعى است. بهعلاوه اسبقبن نباته از حضرت اميرالمؤمنين على (ع) روايت كرده كه: جهاد هم بر مردان واجب است و هم بر زنان. امّا در مورد مردان جهاد به شكل بذل جان و مال در راه خداست و جهاد زنان به صورت تحمل مسائل و مشكلاتى است كه به شكل علّت جهاد شوهران به همسران آنها وارد مىشود.
بدين لحاظ معناى جهاد زنان اين است كه زن نبايد در صحنههاى رزم و نبرد شركت كند.
برداشتهاى ظاهرى از ادله هم نشان مىدهد كه برداشتن تكليف جهاد از زنان از باب... است.
فقها همچنين وجوب جهاد بر افراد سالخورده را نيز نفى كردهاند، و اين امر به جهت عدم توانايى جسمى و هم به لحاظ قاعده نفى حرج مىباشد. ظاهراً در اين مورد نظر فقها نفى تكليف است. نه عدم ترخيص. زيرا كه عمار ياسر در سن نود سالگى و مسلمبن عوسجه در سنى متجاوز از هشتاد سالگى در صحنه نبرد و در كربلا حاضر شده بودند.
موارد استثنايى فوق خواهناخواه در عدم آيات جهاد وارد خواهد بود. همچنين ظاهر آيات جهاد حكايت از آن دارد كه وجوب جهاد، وجوب كفايى است [١] و اين مسأله از ضروريات دين محسوب مىشود.
[١] . واجب كفايى در جهاد به معنى آن است كه اگر تعداد كافى از افراد براى انجام فريضه جهاد قيام كردندتكليف از بقيه ساقط خواهد شد.