به جنگ با دشمنان تعريف نموده و آن را شامل نبرد مسلحانه داخلى با شورشيان (ياغيان) و پيكار خارجى با مشركان دانسته و هدف جهاد را اعم از دفاع در برابر تهاجم و دشمنى و نيز يارى رساندن به اسلام و اقامه شعائر دين تلقى نموده‌اند. [١]

لكن صدوق در كتاب خصال از امام على (ع) نقل مى‌كند كه

«لايخرج المسلم فى الجهاد مع من لايؤمن فى الحكم و لاينفذ الفى امر الله عزوجل». [٢]

امام على (ع) فرمود: مسلمانان بدون فرماندهى كه در فرماندهى، ضوابط و احكام جهاد مورد اطمينان نيست و فرمان خدا را در مورد غنايم اجرا نمى‌كند در جهاد شركت نمى‌كنند.

مفهوم اين حديث آن است كه عمليات رزمى بدون فرماندهى صالح هرچند در برابر دشمن متجاوز باشد جهاد محسوب نمى‌شود.

در حديثى از امام رضا (ع) آمده است:

«و الجهاد واجب مع الامام عادل» [٣]

امام رضا (ع) فرمود: جهاد در كنار امام عادل واجب است.

بر اين اساس، تعريف جهاد منطبق مى‌شود با تعريف حقوقى جنگ كه مخاصمه مسلحانه دولت با دولت مى‌باشد. [٤]

لكن اين تعريف اگر در مورد جهاد ابتدايى صادق باشد، بى‌شك در مورد جهاد دفاعى قابل صدق نمى‌باشد. زيرا اين حكم بنا به مفاد احاديث و مورد اتفاق فقهاست كه:

«من قتل دون ماله ورحله و نفسه فهو شهيد». [٥]

«كسى كه به خاطر دفاع از مال، توشه و جانش كشته شود او شهيد است».

در اين حكم كه شهادت مدافع، بيانگر عمل جهادى او مى‌باشد، هيچ‌گونه قيدى و خصوصيتى از نظر وجود سازماندهى، اذن فرماندهى و اجازه دولت (امامت) ديده نمى‌شود.

گرچه مى‌توان گفت كه اطلاق شهيد به كسى كه در راه دفاع از جان ومالش به قتل رسيده است به معنى توسعه مفهومى شهادت مى‌باشد و مستلزم صدق جهاد بر عمل وى نيست و اگر جهاد هم در چنين موردى قابل صدق باشد مانند: شهادت، بايد از باب توسعه مفهومى تلقى كرد.

[١] . همان.

[٢] . وسائل الشيعه، ج ١١ ص ٣٤ چ اسلاميه.

[٣] . همان، ص ٣٥.

[٤] . رك: شارل روسو، حقوق مخاصمات مسلحانه، ج ١ ص ١٠.

[٥] . وسائل الشيعه، ج ١١ ص ٣٤ چ اسلاميه.