فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٠١ - سياست بىطرفى و عدم تعهد

سياسى و كناره‌گيرى در مناقشات سياسى بعنوان يك اصل سياسى قرآنى در روابط خارجى مطرح مى‌گردد.

در اين مورد نيز اعتزال به مفهوم بى‌نقشى و سلب مسئوليت و كناره‌گيرى از تعهدات انسانى به كار برده نشده است و مفهوم آن كناره‌گيرى از دخالت در امورى است كه يا مربوط به شئون ديگران، و يا موجب تيرگى روابط و خصومتها و درگيريهاى بى‌ثمر مى‌گردد.

٣. مفهوم بى‌طرفى در جنگ:

قرآن به هنگام بروز درگيريهاى نظامى از دولتهاى خارج از حوزه درگيرى مى‌خواهد كه عليه دار الاسلام وارد جنگ نشوند و آنها مى‌توانند در چنين مواردى حتى از مداخله به نفع دار الاسلام هم خوددارى ورزند.

قرآن از اين حالت نظامى به اعتزال تعبير مى‌كند:

(فَإِنْ لَمْ يَعْتَزِلُوكُمْ وَ يُلْقُوا إِلَيْكُمُ اَلسَّلَمَ وَ يَكُفُّوا أَيْدِيَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَ اُقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أُولٰئِكُمْ جَعَلْنٰا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطٰاناً مُبِيناً) ١ (اگر از درگيرى كناره‌گيرى نكردند كه با شما به مسالمت رفتار كنند و دست از شما بردارند، آنگاه آنها را دستگير كنيد و هركجا يافتيد نابودشان كنيد، اينان كسانى هستند كه ما شما را بر آنها چيرگى داديم) [٢] .

سياست بى‌طرفى و عدم تعهد

سياست بى‌طرفى معمولاً طبق يك قرارداد بين المللى و يا چند جانبه تحقق مى‌پذيرد كه با تضمين كشورهاى بزرگ نيز همراه است، به گونه‌اى كه در كنگره وين به سال ١٨١٥ م. با شركت ٨ كشور اروپائى، بى‌طرفى سويس تضمين گرديد.

عدم تعهد معمولاً با ابتكار رهبران سياسى يك كشور و به طور قانونى به دنبال يك سياست انقلابى و يا نيازهاى اقتصادى، سياسى و اجتماعى، و بدون تضمين كشور خارجى شكل مى‌گيرد.

[١] نساء: ٩١

[٢] به جز موارد ذكر شده، قرآن در دو مورد: مسائل خانوادگى و اطلاعاتى، واژه اعتزال را به كار برده. رجوع شود به آيات ٢٢٢ سوره بقره، و ٥١ سوره احزاب، و ٢١٢ سوره شعرا.