فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٠٠ - ٢ به مفهوم كنارهگيرى از مناقشات سياسى

نوعى شيوه مؤثر در تبليغ و انجام رسالت خطير است كه مشابه آن را در تاكتيكهاى جنگ و گريز نظامى مى‌توان سراغ گرفت.

در قرآن تنها در يك مورد نسبت به شيوه اعتزال يكى از پيامبران - آن هم نه با تعبير به اعتزال - نكوهش مشاهده مى‌شود:

(وَ ذَا اَلنُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغ [١] [٦] [٤] ٨;اضِباً فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ‌) ١(پيامبرى كه سرانجام صاحب ديار ماهى شد با خشم، از مردمش جدا شد و به راه خود رفت به گمان اين كه ما او را در نخواهيم يافت).

و در موردى ديگر به محل كناره‌گيرى فرزند ناخلف، نوح «معزل» اطلاق كرده است:

(وَ نٰادىٰ نُوحٌ اِبْنَهُ وَ كٰانَ فِي مَعْزِلٍ يٰا بُنَيَّ اِرْكَبْ مَعَنٰا) [٢] (نوح فرزند خود را كه در پناهگاهى كناره گرفته بود ندا داد كه با ما به كشتى درآى).

با توجه به آيات فوق مى‌توان گفت: اعتزال نوعى پناه گرفتن براى دور ماندن از خطرات اجتناب‌ناپذير و برخوردارى از حالت آسيب‌ناپذيرى در برابر جريانهاى به دور از اختيار و قدرت انسانى است.

٢. به مفهوم كناره‌گيرى از مناقشات سياسى:

قرآن در باره كسانى كه از درگيرى و مناقشات بى‌ثمر سياسى آزرده شده و تمايلى به آن ندارند و نه بر عليه مسلمانان و نه به نفع آنها حاضر به حضور در درگيريها و مداخله در مناقشات هستند و خواهان زندگى صلح‌آميز با همه مى‌باشند، واژه اعتزال را به كار مى‌برد و مى‌گويد:

(فَإِنِ اِعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقٰاتِلُوكُمْ وَ أَلْقَوْا إِلَيْكُمُ اَلسَّلَمَ فَمٰا جَعَلَ الله لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلاً) [٣] (هرگاه از شما كناره گرفتند و با شما درگير نشدند و پيشنهاد صلح دادند، شما را بر آنها چيرگى نيست).

اعتزال در اين آيه داراى بار سياسى است و كناره‌گيرى از درگيرى و مناقشات سياسى را نيز در بر دارد، زيرا دو جمله: (فَلَمْ يُقٰاتِلُوكُمْ‌)٤ و (أَلْقَوْا إِلَيْكُمُ اَلسَّلَمَ‌) [٥] تفسير جمله (فَإِنِ اِعْتَزَلُوكُمْ‌)٦ مى‌باشد. و به اين ترتيب اعتزال به مفهوم عدم مداخله

[١] . انبياء: ٨٧

[٢] هود: ٤٢.

[٣] نساء: ٩٠

[٤] نساء: ٩٠.

[٥] نساء: ٩٠.

[٦] نساء: ٩٠.