فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٥ - تعريف حقوق بين الملل

مناسبات - اعم از دوستانه و خصمانه - دارند [١] . دائرة المعارف حقوق بين الملل كاربرد نوين عنوان حقوق بين الملل را چنين توصيف كرده است: هرگونه قواعد الزام‌آورى كه حاكم بر گونه روابط بين المللى مى‌باشد [٢] .

معمولاً تا قبل از جنگ جهانى، حقوق بين الملل به مجموعه اصول و قواعدى كه دولتها خود را ملزم به رعايت آنها مى‌دانند و در روابط با يكديگر اجرا مى‌كنند، اطلاق مى‌شد. ولى با تشكيل سازمانهاى بين المللى و توافق بر حقوق و آزاديهاى اساسى و همچنين مجازات مرتكبين جرائم و جنايات بين المللى ناگزير تعريف جامعترى كه شامل روابط سازمانهاى بين المللى و حقوق و تكاليف افراد نيز باشد، ارائه گرديد و در تعريف آن گفته شد:

حقوق بين الملل مجموعه اصول و قواعدى است كه دولتها يعنى اعضاء اصلى جامعه بين الملل خود را ملزم به رعايت آنها مى‌دانند و طرز تشكيل و وظايف سازمانهاى بين المللى و روابط اين سازمانها را با يكديگر و با دولتها و نيز در بعضى موارد حقوق و تكاليف افراد را تعيين مى‌كنند.

بنابراين تعريف حقوق بين الملل شامل سه قسمت متمايز است:

١. روابط متقابل دولتها در مناسبات بين المللى ٢. سازمانهاى بين المللى ٣. حقوق و تكاليف بين المللى بعضى از افراد.

با توجه به قلمرو حقوق بين الملل آن را به سه نوع حقوق بين الملل جهانى و عام و خاص قابل تقسيم دانسته‌اند. منظور از حقوق بين الملل جهانى قواعدى است كه رعايت آن براى همه دول جهان لازم است، ولى حقوق بين الملل عام در روابط دولتهاى بزرگ در منطقه‌اى وسيع مانند اروپا حاكم است و حقوق بين الملل خاص تنها در مورد چند دولت منطقه‌اى حاكم مى‌باشد، مانند قواعد مربوط به پناهندگى سياسى كه به صورت قواعد ناحيه‌اى بين چند دولت رعايت مى‌شود. آن بخش از حقوق بين الملل كه جنبه جهانى دارد شامل قواعد كلى مبتنى بر عرف و عادات

[١] . صفدرى، حقوق بين الملل عمومى، ج ١، ص ١٨

[٢] به نقل از حقوق بين الملل اسلامى، ص ٩٦.