فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢١٩ - تقسيمبندى ملتها

[٣] . گروه‌هائى كه پس از اسلام آوردن همچنان در ميان كفار به زندگى خود ادامه مى‌دهند و از سرزمينهاى آنان بيرون نمى‌آيند. قرآن از اين گروه به مستضعفين تعبير مى‌كند: (ق [١] [٦] [٤] ٨;الُوا فِيمَ كُنْتُمْ قٰالُوا كُنّٰا مُسْتَضْعَفِينَ فِي اَلْأَرْضِ قٰالُوا أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ الله وٰاسِعَةً فَتُهٰاجِرُوا فِيهٰا)١.

٤. متدينين به اديان آسمانى كه از آنها به يهوديان، مسيحيان و مجوسيان ياد شده است، و قرآن آنها را اهل كتاب مى‌نامد [٢] ، و آنگاه كه با مسلمين قرارداد ذمه را منعقد مى‌كنند، اهل ذمه٣ و يا اهل جزيه٤ ناميده مى‌شوند.

[٥] . جمعيت و ملتى كه كافر به اسلام هستند، ولى هيچ‌گونه اعمال خصمانه‌اى بر عليه اسلام و مسلمين انجام نمى‌دهند و از عقد قرارداد با مسلمين نيز شانه خالى مى‌كنند. به اين گروه اهل حياء مى‌گويند٥.

٦. ملتهائى كه با متاركه جنگ با مسلمين، به رفتار خصمانه خود پايان مى‌دهند، ولى از عقد قرارداد سرباز مى‌زنند و به آنها اهل اعتزال گفته مى‌شوند(: لاٰ يَنْهٰاكُمُ الله عَنِ اَلَّذِينَ لَمْ يُقٰاتِلُوكُمْ فِي اَلدِّينِ وَ لَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيٰارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ)٦(خداوند شما را بازنمى‌دارد كه در باره آنها كه با شما از در جنگ وارد نمى‌شوند و شما را بى‌خانمان نمى‌كنند احسان و عدالت روا بداريد).

[٧] . ملتهائى كه با مسلمين قرارداد صلح بسته‌اند و به آنها اهل صلح گفته مى‌شود:

(فَإِنِ اِعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقٰاتِلُوكُمْ وَ أَلْقَوْا إِلَيْكُمُ اَلسَّلَمَ فَمٰا جَعَلَ الله لَكُمْ عَلَيْهِمْ سَبِيلاً) ٧ (اگر از شما عزلت گزيدند و به جنگ برنخاستند و پيشنهاد صلح دادند ديگر شما را بر آنان

[١] . نساء: ٩٧

[٢] (قُلْ يٰا أَهْلَ اَلْكِتٰابِ تَعٰالَوْا إِلىٰ كَلِمَةٍ سَوٰاءٍ بَيْنَنٰا وَ بَيْنَكُمْ) (آل عمران: ٦٤).

[٣] رجوع شود به جواهر الكلام، ج ٢١، ص ٢٢٧، و نيل الاوطار، ج ٧، ص ٦٣، و المحبى، ج ٧، ص ٣٠٦، و البحر الزخار، ج ٥، ص ٢٤٣، و تذكرة الفقهاء، ج ١، ص ٤٣٨، و المبسوط، ج ٢، ص ٤٣.

[٤] (قٰاتِلُوا اَلَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ بِالله وَ لاٰ بِالْيَوْمِ اَلْآخِرِ وَ لاٰ يُحَرِّمُونَ مٰا حَرَّمَ الله وَ رَسُولُهُ وَ لاٰ يَدِينُونَ دِينَ اَلْحَقِّ مِنَ اَلَّذِينَ أُوتُوا اَلْكِتٰابَ حَتّٰى يُعْطُوا اَلْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَ هُمْ صٰاغِرُونَ) (توبه: ٢٩).

[٥] رجوع شود به آثار الحرب، تأليف دكتر وهبة الزحيلي، ص ١٩٧ و ٤٠٠. گرچه كلمه صياد كه در فارسى به بى‌طرفى ترجمه مى‌شود واژه جديدى در حقوق بين الملل عرفى است، ولى قابل انطباق با موازين است. در اين زمينه بحث مستقلى در آينده خواهيم داشت.

[٦] ممتحنه، ٨.

[٧] نساء: ٩٠.