فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٧٦ - مبحث هفتم مفهوم حقوقى كشور

نمايندگان قبايل، بستن پيمانهاى دوستى با سران عرب، و مكاتبه و ارسال نمايندگان و ايجاد صحنه‌هاى گيرا، قبايل و سران جوامع كوچك را با خود يكدل و متحد كند و اساس يك كشور اسلامى بزرگ را پى‌ريزى نمايد كه در اندك زمانى كمتر از يك ربع قرن، حدود و مرزهاى اين كشور بزرگ، تا عمق اروپا و كرانه‌هاى دور اقيانوسها پيش رود، و به قول «گيورگيو» از سال اول هجرت تا سال دهم به طور متوسط روزى ٨ [٢] ٢ كيلومتر مربع به اين كشور افزوده شد [١] .

گسترش اين كشور وسيع اسلامى تا آنجا پيش رفت كه وقتى بر اثر بى‌كفايتى و ستم‌پيشگى خلفاى اموى و عباسى اين سرزمين پهناور تجزيه شد، دهها كشور بزرگ و كوچك از آن به وجود آمد و در هر كدام دولت مستقلى به قدرت رسيد، مانند دولت «آل بويه» در فارس و رى و اصفهان و غرب ايران، دولت «محمد بن الياس» در كرمان، دولت خاندان «حمدان» در موصل و ديار بكر و شمال بين النهرين، دولت «حمد بن طغج» ملقب به اخشيد در مصر و شام، دولت «فاطميان» در تونس و مراكش، دولت «عبد الرحمن اموى» در اندلس، دولت «ابو طاهر قرمطى» در يمامه و بحرين، دولت «ديلميان» در طبرستان و گرگان، دولت «نصر سامانى» در خراسان، دولت «آل بريد» در اهواز و واسط و بصره و دولت «بغداد» كه در دست خليفگان باقى ماند.

مسعودى، تسلط هر كدام از اين امراء و كارگزاران آنها را بر بخشى از كشور پهناور اسلامى، به حالت ملوك الطوايفى كه پس از مرگ اسكندر بر سر ملك او آمد تشبيه كرده است٢.

مبحث هفتم: مفهوم حقوقى كشور

در حقوق بين الملل و علوم سياسى معمولا واژه tate به مفهومى به كار برده مى‌شود كه در فارسى معادل آن را گاه به كلمه كشور و گاه به كلمه دولت و احيانا به

[١] . محمد پيامبرى كه از نو بايد شناخت، ترجمه ذبيح الله منصورى، ص ٤١٠

[٢] مروج الذهب، ج ١، ص ٣٠٦.