گرچه انديشه پايان گرفتن دوران حاكميت سياسى و حقوقى اسلام در كشورهاى اسلامى و در عرصه بين المللى خواب خوش و دولت مستعجل و ناپايدارى بيش نبود كه پيروزى انقلاب اسلامى و بازتاب جهانى آن همه اميد غربيها را در اين زمينه به باد داد، ولى جاى ترديد ندارد كه پس از جنگ جهانى دوم و تأثير عميق سيستم سياسى و حقوقى غرب بر نظامهاى كشورهاى اسلامى، اميد به بازگشت به حاكميت يكپارچه و حضور فعال و داشتن نقش تعيين‌كننده در روابط بين الملل ضعيف گرديد و دولتهاى بوجود آمده در سرزمينهاى اسلامى در صحنه بين المللى با غرب به صورت يكپارچه درآمدند و تمايز جهان اسلام از جهان غير اسلام به تدريج از ميان رفت و معيار مناسبات در روابط بين المللى بر اساس همان تفكر، سياست و حقوق غرب شكل گرفت.

جنبشهائى كه در قرن نوزدهم تحت عنوان پان‌اسلاميسم و يا تشكيل كنگره‌هاى اسلامى براى تحقق بخشيدن به يكپارچگى جهان اسلام و بازگرداندن اصول اسلامى، به روابط جهان اسلام با دنياى غرب بوجود آمد [١] ، مانند حركتهاى جديدى كه به منظور اتحاد كشورهاى مسلمان و احياء امپراتورى اسلامى و ايجاد بلوك اسلامى در جامعه بين المللى و اجراى اصول سياست بين الملل اسلامى به گونه‌اى كه در دوره‌هاى اوليه اسلام عمل مى‌شد [٢] ، با تمام ضعفهائى كه از نظر تئوريكى و تاكتيكهاى عملى داشت، در هر زمان توسط عمال غرب و غرب‌زدگان از خود و اسلام بيگانه، خنثى گرديد.

امروز بازتاب روزافزون انقلاب اسلامى در جهان و نقش آن در سياست جهانى و تأثير گسترده‌اى كه در توده‌هاى وسيعى از مسلمانان در كشورهاى مختلف اسلامى و خارج از آن گذارده، و على رغم توطئه‌ها و ترفندهاى گوناگونى كه براى از ميان بردن و يا مهار كردن آن از طرف ابرقدرتها و حاميان غربى و شرقى آنها و

[١] . براى مطالعه بيشتر در اين زمينه رجوع شود به كتاب جنبش آفريقا - آسيائى، تأليف پطرس غالى، ترجمه دكتر فرج الله ناصرى

[٢] براى مطالعه بيشتر در اين زمينه رجوع شود به مقاله «اصول روابط بين الملل و تحولات آن در اسلام» نوشته دكتر حميد بهزادى در مجله دانشكده حقوق و علوم سياسى، دانشگاه تهران، شماره ١٢.