كه قدرت به حكومت جديد، مكتب نوپا و ملت تازه‌اى انتقال يافته است [١] . سلطنت ٧٠٠ ساله قياصره روم در سه روز سقوط كرد [٢] و آزاد شدن سرزمينهاى عراق و ايران و سقوط سلطنت ساسانى و تاج و تخت كيانى و انزواى امپراتورى روم دو ماه بيشتر طول نكشيد [٣] ولى اينهمه پيروزى نمى‌تواند بازتاب عمليات نظامى و محصول لشكركشى و تهاجم جنگى باشد. بى‌شك عوامل اين پيروزيها ريشه در عمل سياسى پيامبر (ص) در صحنه بين المللى آن زمان داشت و تمامى اين صحنه‌ها تجلى و بازتاب سياستى بود كه پيامبر (ص) بنياد آن را در صحنه روابط بين ملتها بنا نهاد.

دست آورد بزرگ پيروزيهاى مسلمين اين بود كه توده‌هاى وسيعى از ملتهاى جهان در آن عصر با مفاهيم جديدى در زمينه عدالت، مساوات و كرامت انسانى آشنا شدند. سخنان فرمانده مسلمين در روياروئى با جباران و گماشتگان شاه ساسانى اثر عميقى در بيدارى ايرانيان داشت.

هنگامى كه شاه غسان در مكه به ملاقات خليفه دوم رفت، پيش آمد ساده‌اى كه در برخورد وى با يك عرب صحرانشين مسلمان رخ داد و به خاطر تنه‌اى كه شاه غسان به طور غير عمد به اين عرب زد و به دنبال شكايت وى خليفه دستور اجراى عدالت داد، مردم غسان در برابر امر بى‌سابقه‌اى قرار گرفتند و مشاهده اينكه يك فرد عادى بعنوان تقاص مى‌تواند دست به روى شاه بلند كند، آنها را به پيوستن به حركت جديد انسانى كه توسط اسلام آغاز شده بود واداشت.

در عصر خلفا، از آن تحركى كه در زمان پيامبر (ص) در روابط خارجى آغاز شده بود جلوه و جلالى مشاهده نمى‌شود، زيرا مسلمانان بيشتر به امور داخلى و مشكلات ناشى از آن پرداختند، و جنگهاى داخلى، دولت اسلامى را از پرداختن به مسائل بين الملل بازداشت و اگر در اين رابطه گروه‌هائى به نمايندگى از طرف دولتها

[١] . رجوع شود به تاريخ تمدن اسلام و عرب، تأليف دكتر گوستاولابون، ترجمه فخر داعى، ص ١٦٦ و ١٨٠

[٢] رجوع شود به تاريخ تمدن اسلام و عرب، تأليف دكتر گوستاولابون، ترجمه فخر داعى، ص ١٦٦ و ١٨٠.

[٣] رجوع شود به تاريخ تمدن اسلام و عرب، تأليف دكتر گوستاولابون، ترجمه فخر داعى، ص ١٦٦ و ١٨٠.