فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٣٤ - ٢ روابط بين الملل اسلام در عصر خلفا

كه دولت جديد التأسيس وى همچنان از طرف نيروى نظامى قريش و توطئه‌هاى يهود تهديد مى‌شد و در حقيقت آرامش نسبى و فرصتى كه پيامبر (ص) از انعقاد پيمان متاركه جنگ (صلح حديبيه) با قريش به دست آورد، وى را بر آن داشت روابط بين الملل را تا آنجا كه در آن زمان امكان داشت گسترش دهد.

فرستادن سفير و پيام به امپراتوران ايران و روم در شرايط آن زمان، حادثه كوچك و عادى نبود. اين ابتكار پيامبر (ص) در گسترش روابط بين الملل از رويدادهاى نادر تاريخ روابط بين الملل است.

چگونگى عكس العمل سران اين دو كشور مقتدر آن زمان هر چه باشد هرگز از ارزش اين ابتكار نمى‌كاهد. بعلاوه، بسيارى از مورخين عكس العملها را مثبت ياد كرده‌اند. و در مورد پاره كردن نامه پيامبر (ص) توسط شاه ايران نيز گفته‌اند كه وى پس از بازگشت سفير پيامبر (ص) (عبد الله بن حذافه)، در صدد جبران اين اهانت برآمد [١] .

٢. روابط بين الملل اسلام در عصر خلفا

روابط گسترده‌اى را كه پيامبر (ص) از سال ششم هجرى با ملتها و دولتهاى دور و نزديك به وجود آورده بود بيشترين نتيجه‌اش پس از رحلت آن حضرت و دوران خلفا به ظهور پيوست. سقوط امپراتورى روم و عقب‌نشينى هرقل از مناطق شام و نيز متلاشى شدن امپراتورى ايران در زمان خليفه دوم، بازتاب سياسى شيوه‌اى بود كه پيامبر (ص) در سالهاى آخر عمر در گسترش روابط بين الملل اتخاذ كرده بود.

فتوحات مسلمين در عصر خلفا، نامى است كه مورخين به اين بازتاب سياسى و پى‌آمدهاى سياسى بين المللى پيامبر (ص) داده‌اند. در حقيقت، حضور فعال اسلام در عرصه بين المللى آن زمان، قدرتها را بر آن داشت كه به اين واقعيت تن در دهند

[١] . رجوع شود به سيره حلبى، ج ١، ص ٢٧٧، و مسند احمد بن حنبل، ج ١، ص ٩٦ و ١٤٥، همچنين رجوع شود به فصل ديپلماسى پيامبر (ص) در همين كتاب.