فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٠٧ - منابع ديگر حقوق بين الملل اسلام

رسيده باشد.

كلمه معصوم در اين تفسير شامل پيامبر و عترت معصوم وى مى‌گردد. به اعتقاد شيعه همانطور كه سنت پيامبر حاكى از وحى بوده و عمل به آن به دستور قرآن الزامى است [١] ، همچنين كاشفيت و دليل بودن سنت ائمه معصومين (ع) نسبت به احكام وحى از طريق قرآن و سنت پيامبر (ص) ثابت شده است [٢] .

فقهاى اهل سنت تنها گفتار، عمل و تأييد پيامبر (ص) را بعنوان سنت، منبع استنباط احكام الهى مى‌دانند، گرچه عملاً در برخى موارد به گفته و عمل و تأييد صحابه نيز استناد مى‌كنند.

منبع بودن و اعتبار (حجيت) گفتار، عمل و تأييد ائمه معصومين (ع) از نظر شيعه منافاتى با پايان يافتن وحى پس از رحلت پيامبر اسلام (ص) ندارد، زيرا گفتار و عمل و تأييد ائمه (ع) حاكى از مضمون وحى نازل شده بر پيامبر (ص) است. در حقيقت آنان از جانب خدا براى بيان احكام دين آن گونه كه بر پيامبر (ص) وحى شده منصوب شده‌اند.

مواردى از سنت كه در رابطه با مسائل حقوق بين الملل است بخش قابل توجهى از احاديث و سيره سياسى پيامبر (ص) و ائمه (ع) را شامل مى‌گردد كه بخشى از آن تحت عناوينى چون «السير» و «المغازى» و «المواثيق» و «المكاتيب» و غيره دسته‌بندى و تدوين شده، ولى بخشهاى ديگر همچنان در لابه‌لاى كتب احاديث و سيره‌ها به طور پراكنده جمع‌آورى شده است.

منابع ديگر حقوق بين الملل اسلام

به جز دو منبع اصلى (كتاب و سنت) در نظام حقوقى اسلام منابع فرعى ديگرى نيز مورد استفاده و استناد قرار گرفته است كه در حقيقت بازگشت آنها به همين دو

[١] . به دليل آياتى چون: (مٰا يَنْطِقُ عَنِ اَلْهَوىٰ إِنْ هُوَ إِلاّٰ وَحْيٌ يُوحىٰ‌) و آيات ديگرى كه در مباحث گذشته آورديم

[٢] به دليل آياتى چون: ((أَطِيعُوا الله وَ أَطِيعُوا اَلرَّسُولَ وَ أُولِي اَلْأَمْرِ مِنْكُمْ‌) كه چون امر به اطاعت مطلق است عصمت اولى الامر را ايجاب مى‌كند و نيز به دليل احاديثى مانند حديث ثقلين و منزلت.