فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٩٦ - تكوين قواعد حقوق بين الملل اسلام

[١] ٠. مرحله نوين در تدوين حقوق بين الملل اسلام كه در قرن اخير توسط عده‌اى از حقوقدانان مسلمان ارائه شده، مورد توجه و بررسى حقوقدانان غربى قرار گرفت.

بى‌شك شرح هر كدام از اين مراحل نيازمند به بحثهاى طولانى و احياناً خارج از موضوع بحث ماست١.

از آنجا كه در اين بحث (ديدگاه تاريخى بنياد حقوق بين الملل اسلام) ناگزير از مراعات اختصار هستيم، به توضيح برخى از مراحل فوق كه از اهميت بيشترى - در رابطه با بحث ما - برخوردار است اكتفا مى‌كنيم و بقيه آن را بر عهده محققين مى‌گذاريم. اين مراحل عبارتند از:

الف: تأسيس و قانون‌گذارى به صورت تبيين عملى مقررات حاكم بر روابط ملتها در حيات سياسى پيامبر اسلام (ص).

ب: مرحله تدوين فقه به طور عموم و بخش فقه سياسى،

ج: مرحله نوين در تدوين مقررات حقوق بين الملل اسلام.

اينك به شرح مراحل سه‌گانه فوق به نحوى كه مناسب با اين بحث مختصر است، مى‌پردازيم.

تكوين قواعد حقوق بين الملل اسلام

پيامبر اكرام (ص) با تأسيس اصل تكيه بر قدر مشتركها، باب روابط آزاد و متكى به حفظ موجوديت ملتها و كشورها را گشود و آنها را به پذيرفتن و عمل كردن بر اساس قواعد برخاسته از قدر مشتركها دعوت كرد.

قرآن با گفتن (قُلْ يٰا أَهْلَ اَلْكِتٰابِ تَعٰالَوْا إِلىٰ كَلِمَةٍ سَوٰاءٍ بَيْنَنٰا وَ بَيْنَكُمْ‌) [٢] ، نخستين مرحله قانون‌گذارى در زمينه مقررات حاكم بر روابط ملتها را تأسيس كرد و بلافاصله پيامبر اسلام (ص) آن را در نخستين رابطه‌اى كه با سران چند كشور بزرگ آغاز

[١] . براى كسب اطلاع در باره اين بحثها مراجعه شود به ادوار فقه، تأليف محمود شهابى و تاريخ الفقه الجعفرى، تأليف هاشم معروف و مقالات «سيرى در ادوار فقه» و «مدارس فقه» در كيهان انديشه

[٢] آل عمران: ٦٤ (بگو اى پيروان كتابهاى آسمانى بيائيد بر سر يك كلمه كه همگى بر آنيم وحدت و همكارى را آغاز كنيم).