جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٨٣ - غزل ١٩٠ در نمازم خم ابروى تو در ياد آمد

خواجه با تمثيل يوسف ٧ و زليخا مى خواهد بگويد: اى دوست! حال كه پس از سالها فراق مرا به ديدارت نائل ساختى، ديگر به هجرانم گرفتار مساز؛ زيرا مرا تاب و تحمّل دورى‌ات نمى باشد؛ كه:

١٤٢٤

«إِلهى! لا تُغْلِقْ عَلى مُوَحِّديكَ أَبوابَ رَحْمَتِكَ؛ وَلا تَحْجُبْ مُشْتاقيكَ عَنِ النَّظَرِ إِلى جَميلِ رُؤْيَتِكَ. إِلهى! نَفْسٌ أَعْزَزْتَها بِتَوْحيدِكَ، كَيْفَ تُذِلُّها بِمَهانَةِ هِجْرانِكَ؟»

[١]: (بار الها! درهاى رحمتت را به روى اهل توحيدت مبند، و دوستان خود را از مشاهده ديدار نيكويت محجوب مگردان. معبودا! چگونه كسى را كه با توحيدت گرامى داشتى، با پستى هجرانت خوار مى گردانى؟)

خواجه در اين بيت نيز به چگونگى مشاهده خود اشاره كرده و مى گويد: زيبا رويانِ اين جهان، به زيور زيبايند و جلوه گرى دارند، ولى جمال معشوقِ حقيقى ما، به خود زيباست، نه به زيور؛ يعنى، اگر موجودات، كمالى دارند، كمالاتشان به اوست و جداى از آنان مى باشد؛ ولى دوست ما به خود، جميل است و صفات و كمالاتش عين ذات اوست؛ كه: «قُلْ: هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ»[٢]: (بگو: او خداى يكتاست.)

كنايه از اينكه: بار تعلّقات و توجه به كثرات، بشر را در زندان عالم طبيعت، دست و پا بسته نگاه داشته؛ كه:

١٣٦٠

«أَلدُّنْيا سِجْنُ المُؤْمِنِ.»

[٣]: (دنيا، زندان مؤمن است.) خوشا! حال كسى كه از بند و زندان عالم طبيعت آزاد گشته و در عين بهره مندى از نعمتهايش، از آن تجافى و جدايى داشته، و در نتيجه، از غم و اندوهش آزاد باشد؛ كه:

١٣٦١

«يا أَباذَرٍّ! إِذا دَخَلَ النُّورُ الْقَلْبَ، إِنْفَسَحَ الْقَلْبُ وَاسْتَوْسَعَ. قُلْتُ: فَما عَلامَةُ ذلِكَ؟ بِأَبى أَنْتَ وَأُمّى،

[١] - بحارالانوار، ج ٩٤، ص ١٤٤.

[٢] - توحيد: ٢.

[٣] - بحارالانوار، ج ٧٧، ص ١٥٩ روايت ١٣٩.