جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤٢٤ - غزل ٢٣٨ كنون كه در چمن آمد گل از عدم بوجود

الْأَرْضِ خَلِيفَةً»[١]: (همانا من در زمين جانشين و خليفه اى خواهم گماشت.- برترى بر همه موجودات و مسجود ملائكه قرار دادن، برگزيد؛ كه: «وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ: اسْجُدُوا لِآدَمَ»[٢]: (وآنگاه كه به ملائكه گفتيم: براى آدم سجده نماييد.)، آسوده منشين و توجّه داشته باش كه تو برگزيده عالمى. از منزلتى كه به تو عطا فرموده، بهره‌مند شو و از باده تجلّياتِ‌ «وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها»[٣]: (و تمامى اسماء را به آدم تعليم فرمود.) استفاده كن و خود را با مجاهدات و عنايات الهى، به مقام خلافت و مشاهده اسماء برسان.

و ممكن است ابيات گذشته اشاره به ظهور خاتم الانبياء ٦ (كه اكمل پيامبران است) داشته باشد؛ يعنى، اى سالك واى خواجه! حال كه منظور از خلقت عالم و آدم و انبياء :، رسول اللَّه ٦ به وجود آمد و دانستى كه همه عالم و آدم و انبياء : به خاطر وجود او آفريده شده‌اند، و تو هم افتخار تبعيّت از او را دارى، از دين و حقايقى كه او آورده استفاده كن، و خود را به غايت كمال انسانيّت كه آن بزرگوار امّت خود را بدان دعوت فرموده، برسان؛ كه: «قُلْ: إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ، فَاتَّبِعُونِي، يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ، وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ، وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ»[٤]: (بگو: اگر خدا را دوست داريد، از من پيروى كنيد، تا خداوند شما را دوست داشته و گناهان شما را بيامرزد، كه خدا بسيار آمرزنده و مهربان مى باشد.).

و همچنين: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا! اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ ...»[٥]: (اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! هنگامى كه خداوند و پيامبر، شما را مى خوانند به آنچه كه شما را زنده مى گرداند، بپذيريد و اجابت نماييد ...).

[١] - بقره: ٣٠.

[٢] - بقره: ٣٤.

[٣] - بقره: ٣١.

[٤] - آل عمران: ٣١.

[٥] - انفال: ٢٤.