جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٩٣ - غزل ٢٣٣ گداخت جان كه شود كار دل تمام و نشد

خود را بشناسد، پروردگارش را خواهد شناخت.- نيز:

١٩٩١

«مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ جَلَّ أَمْرُهُ.»

[١]: (كسى كه نفسش را بشناسد، كارش بالا مى گيرد.).

و تنها بايد از خود و خوديّت و تعلّقات گذشت تا به گنج حضور و معرفت نَفْس نائل شد كه:

١٧١٦

«أَلرّاضى عَنْ نَفْسِهِ مَغْبُونٌ، وَالواثِقٌ بِها مَفْتُونٌ.»

[٢]: (هركس از نفس خود خشنود باشد، زيان برده، و كسى كه بدان وثوق و اطمينان داشته باشد، گمراه است.- نيز:

١٧١٧

«عَجِبْتُ لِمَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ، كَيْفَ يَأْنِسُ بِدارِ الفَنآء؟»

[٣]: (در شگفتم از كسى كه نَفْسش را شناخت، چگونه به دار فناء انس مى گيرد؟)

خواجه با لفظ «به طعنه گفت»، مى‌خواهد بگويد: تا سالك از خودبينى و خودخواهى نگذرد، هر چند خضوع و خشوع ظاهرى‌اش در پيشگاه دوست از حدّ بگذرد و اگرچه نام رندى و از خود گذشتگى، به گزاف بر او گذاشته باشند، مورد عنايت محبوب واقع نخواهد شد؛ تنها كسى مورد عنايت دوست واقع مى شود كه اويش بپذيرد؛ كه: «نُصِيبُ بِرَحْمَتِنا مَنْ نَشاءُ، وَ لا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ»[٤]: (هركس را كه بخواهيم، رحمت خود را به او عنايت نموده و پاداش هيچ نيكوكارى را ضايع نمى‌كنيم.- نيز: «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا»[٥]:

[١] - غرر و درر موضوعى، باب معرفة النّفس، ص ٣٨٧.

[٢] - غرر و درر موضوعى، باب الرّضا عن النّفس، ص ٣٨٧.

[٣] - غرر و درر موضوعى، باب الدّنيا، ص ١١٢.

[٤] - يوسف: ٥٦.

[٥] - مريم: ٩٦.