جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٦٦ - غزل ٢٢٩ كلك مشكين تو روزى كه ز ما ياد كند

شوم.)، چنانچه به لطف و عناياتت اين بنده خرابِ خود را آباد كنى، به مقصود خود نايل آمده‌اى.

پادشاه مطلق هستى؛ يعنى دوست ما، چون بخواهد به ديده عدل و داد به بندگان نظر كند، طاعت صد ساله زاهد را با يك ساعت عبادت و اطاعت خالصانه بنده مخلص برابر نمى كند؛ پس اى سالك! و يااى خواجه! به فكر زيادى عبادتِ بى مغز مباش؛ زيرا يك ساعت عبادت با مغز و اخلاص، بهتر از صد سال عمل قشرى بى‌محتوى‌ است (البته اين سخن براى آن نيست كه چون كمال اخلاص نداريم، اعمال واجبه و مستحبّه را ترك نماييم.)؛ كه:

١٦٧٣

«أَلْإِخْلاصُ خَيْرُ العَمَلِ.»

[١]: (اخلاص، بهترين عمل است- نيز:

١٦٧٤

«أَلْإِخْلاصُ عِبادَةُ المُقَرَّبينَ.»

[٢]: (عبادت مقرّبان اخلاص مى باشد.- يا:

١٦٧٥

«أَلْإِخلاصُ مِلاكُ العِبادَةِ.»

[٣]: (اخلاص، ملاك و قوام عبادت است). و ممكن است منظور از «شاه»، علىّ ٧ باشد (چنانكه در موارد متعدّدى خواجه اين لفظ را به حضرتش اطلاق مى كند) كه در باره وى است،

١٦٧٦

«لَضَرْبَةُ عَلِىٍّ خَيْرٌ مِنْ عِبادَةِ الثَّقَلَيْنِ.»

[٤]: (يك ضربه شمشير علىّ [٧‌]، بهتر از عبادت جنّ و انس مى باشد.)

اين بيت هم گويا اظهار اشتياق به استادى است كه در بغداد بوده و خواجه نام وى را شنيده و آرزوى رفتن به بغداد را براى تحصيل كمال نزد وى مى كند.

[١] ( ١، ٢، ٣) غرر و درر موضوعى، باب الاخلاص، ص ٩١.

[٢] ( ١، ٢، ٣) غرر و درر موضوعى، باب الاخلاص، ص ٩١.

[٣] ( ١، ٢، ٣) غرر و درر موضوعى، باب الاخلاص، ص ٩١.

[٤] - بحارالانوار، ج ٣٩، ص ٢، بيان روايت ١.