جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢١٧ - غزل ٢٠٨ سرو چمان من چرا ميل چمن نمى كند

١٥٠٩

«أَلْبُكآءُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ، مِفتاحُ الرَّحْمَةِ.»

[١]: (گريستن از ترس [عظمت‌] خدا، كليد رحمت است.).

و يا كنايه از اينكه: اشك چشم بندگان خاصّ و عناياتت به ايشان است كه بندگان ديگر، بلكه همه عالم را برپا نگاه مى دارى؛ كه:

١٥١٠

«بِكُمْ تُنْبِتُ الْأَرْضُ أَشْجارَها، وَبِكُمْ تُخْرِجُ الْأَرْضُ [الْأَشْجارُ] ثِمارَها، وَبِكُمْ تُنْزِلُ السّمآءُ قَطْرها وَرِزْقَها.»

[٢]: (به شما، زمين درختانش را مى روياند، و به شما، زمين [ويا: درختان‌] ميوه هايش را بيرون مى‌آورد، و به شما، آسمان باران و روزى‌اش را فرو مى فرستد.).

چرا به اشك ديدگان خواجه، بى عنايتى و او را موردلطف خود قرارنمى دهى؟!

اين بيت، از جهت معنا با بيت پنجم (با همه عطر دامنت، آيدم ...) يكى است، و تنها از نظر لفظ تفاوت دارد.

خلاصه آنكه: اى دوست! حال كه باد صبا نفحات جان بخشت را براى بندگان خاصّت آورده، چرا وجود من و بنفشه زار و همه عاشقانت از آن بهره‌مند نمى گردند و در دامن پاك تو قرار نمى گيرند؟.

به گفته خواجه در جايى:

[١] - غرر و درر موضوعى، باب البكاء، ص ٣٧.

[٢] - كامل الزيارات، باب ٧٩، زيارت ٢، ص ١٩٩.

[٣] - گفته‌اند:« لَخْلَخه» گوى عنبرى است كه از عود و كافور و مشك و عود قمارى و لادن ساخته مى شود، و نيز به معناى تركيبى كه به جهت تقويت دِماغ ترتيب دهند هم آمده است.

[٤] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣٩٣، ص ٢٩٣.