جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤٨ - غزل ١٨٥ ديدم بخواب خوش كه بدستم پياله بود

داشتن به زخارف دنيا و شهوات عالم عنصرى، از اعمال و عبادات بدون اخلاص و محبّت دوست، نتايج معنوى را كسب نمايند. مى‌گويد: آنان كه در دل از مهر و محبّت دوست بى‌نصيبند و از جمالش بهره‌مند نگشته اند و تنها كارشان انجام اعمال ظاهرى است، همچون كسانى مى باشند كه مى خواهند گل لاله را در رهگذار تند باد حفظ نمايند.

كنايه از اينكه: اعمال ظاهرى و عبادتهاى قشرى بدون مهر و محبّت و توجّه به دوست، در مقابل خطرات دنيا و حوادث آن، آثارى روحانى نخواهد داشت.

در جايى مى گويد:

و ممكن است بخواهد بگويد: كسى كه اعمال خود را با اخلاص و ياد محبوب انجام ندهد، در معرض خطر است و ايمانش را با اعمال قشرى نمى تواند حفظ كند؛ كه:

١٣١٦

«وَخَسِرَتْ صَفْقَةُ عَبْدٍ لَمْ تَجْعَلْ لَهُ مِنْ حُبِّكَ نَصيباً.»

[٢]: (و زيان بخش شد تجارت بنده اى كه از محبّتت بهره اى براى او قرار ندادى.).

و ممكن است بخواهد با اين بيت اظهار ندامت خود را نسبت به ايّام و لحظات گذشته ديدارش كرده و بگويد: اى خواجه! از ديدار و مهر و محبّت تجلّيات دوست، بهره اى نگرفته، محروم گشتى و دوست چون باد بگذشت و گل عيش زندگى‌ات را پر پر كرد.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣١٥، ص ٢٤٤.

[٢] - اقبال الاعمال، ص ٣٤٩.