جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٠٢ - غزل ٢٢١ صبا وقت سحر بوئى ز زلف يار مى آورد

از بيانات غزل ذيل آشكار مى شود، خواجه را پيش از اين ديدارى با يار بوده و به فراق مبتلا گشته و باز مژده وصالش داده‌اند، كه مى گويد:

صبا و نفحات الهى، نسيمهاى جان فزاىِ مشاهدات دوست را وقت سحر از طريق زلف و مظاهر عالم وجود به مشام جان ما رسانيد و از شوريدگى و ناراحتيهاى هجران خلاصى بخشيد. اين عنايت نبود، مگر از آثار سحرخيزى و بيدارى شب؛ كه: «تَتَجافى‌ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ‌ ... فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ، جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ»[١]: (پهلوهايشان از رختخوابها كنار كشيده ... پس هيچ كس نمى داند كه در پاداش اعمالشان چه چشم روشنى هايى براى آنان ذخيره شده است.- نيز:

١٦٠٢

«إِنَّ الْوُصُولَ إِلَى اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ سَفَرٌ لا يُدْرَكُ إِلّا بِامْتِطاءِ اللَّيْلِ.»

[٢]: (همانا وصول و رسيدن به خداوند عز وجلّ سفرى است كه جز با مركب قرار دادنِ شب، طى نمى شود.).

اينجا بود كه جلوه مظاهر در نظر ما شكست، و عطر و جمال ماه رويان عالم همه را ناديده انگاشتيم و دانستيم كه حُسن هر جميلى به عاريت است، و اوست.

[١] - سجده: ١٦ و ١٧.

[٢] - بحارالانوار، ج ٧٨، ص ٣٨٠.