ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٧٥ - ترجمهء خطبهء پنجم

< شعر > از مردم افتاده مددجوى كه اين قوم با بى پر و بالى پر و بال دگرانند < / شعر > هدف گيرىهاى پيشروان سرتاسر تاريخ پر از استفاده از اين مردم است : به همين جهت بوده است كه هنوز اين جملهء « از مردم به مردم براى مردم » به عنوان شعارى در مسائل اجتماعى تلقى مى گردد [١] . بعضى از جنبه‌هاى مثبت بدينقرار است : يك - نخستين جنبهء مثبت فتنه‌ها ، موضوع آزمايش است . افراد و طبقات در هنگام بروز فتنه‌ها در معرض آزمايش قرار مى گيرند . فتنه‌ها مانند بعضى از اختلالات روانى هستند كه غالبا موجب بروز محتويات درونى انسانها مى گردند .
دو - فتنه‌ها مى توانند قدرت تشخيص حق و باطل و تفكيك آن دو را از يكديگر به فعليت برسانند .
اشخاصى وجود دارند كه توانائى آنها در هر حالى روشن نيست ، و مانند اينست كه توانايى آنان به خواب رفته است ، و در هنگام بروز فتنه‌ها بيدار مى شوند .
سه - فتنه‌ها براى انسانهاى آگاه ، كار ديگرى هم مى توانند انجام بدهند و آن عبارتست از بيدار كردن هشيارى و آگاهى بيشتر در بارهء حق و باطل .
در آن رويدادها كه هر يك از حق و باطل بدون حركت در پيرامون مرز يكديگر و در قلمرو اختصاصى خود نمودار مى شوند ، قيافهء كاملا معينى از هر يك در ديدگاه انسانى قرار مى گيرد ، در صورتى كه در هنگام قرار گرفتن آن دو ، در مرزهاى نزديك بهم ، تشخيص و تفكيك آنها از يكديگر موجب روشن گشتن ابعاد ديگرى از آن دو مى باشد .
چهار - كميّت و كيفيت فتنه‌ها و تأثير سطحى يا عميق آنها در يك اجتماع مى توانند معلومات بسيار مفيدى در بارهء شناخت جامعهء آشوب زده در اختيار هشياران بگذارند ، زيرا چنانكه گفتيم فتنه‌ها مانند بعضى از اختلالات روانى هستند كه محتويات روانى مبتلا بآن اختلال را اگر چه بطور گسيخته ابراز مى نمايند .
در پايان اين مبحث مجبوريم دو نكته را ياد آور شويم : يكى اين كه اين جنبه هاى

[١] گويندهء جملهء مزبور ابراهام لينكولن است .