ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٧٤ - ترجمهء خطبهء پنجم

١ - جنبهء منفى
١ - جنبهء منفى - اين جنبه شامل تباهىهايى است كه فتنه‌ها ببار مى آورند ، مانند : يك - درهم ريختن ارزشهاى ثابت شده اعم از آنهائى كه اصيل و پايدارند ، مانند ارزش حيات انسانها ، و آن ارزشها كه موقت و فرعى مى باشند . شايد بتوان گفت كه : متزلزل شدن اصيلترين ارزشها كه حيات آدمى است ، ناشى از تلفات بىشمار انسانها در طوفان و تلاطم فتنه‌ها بوده است كه متأسفانه سرتاسر تاريخ بشرى را فرا گرفته است .
با شيوع چنين پديده اى ، يك امر طبيعى است كه روزها و شبها در تزلزل و بىارزش بودن حيات فكر مى كنيم و به جايى نمى رسيم .
دو - بر هم خوردن واقعيت هدفها و وسيله‌ها و جابجا شدن آن دو كه بايستى از محاسبهء تفكيكى دقيق برخوردار شوند . رنج آورترين پديدهء فتنه همين است كه تكيه گاه مكتب ماكياولىها قرار گرفته است .
سه - پوچ شدن اصول و قوانين تثبيت شده بدون احساس ضرورتى براى تفكيك دو نوع صحيح و باطل آنها از يكديگر .
توقع مراعات واقعيات در فتنه‌ها و محفوظ نگاهداشتن سه عنصر مزبور ( ارزش ، هدف و وسيله ، اصول و قوانين ) از تباهىها و سوء استفاده‌ها ، درست مساوى توقع تنظيم خود بخودى صفحات كتابى ضخيم است كه در يك جنگل بى سر و ته دستخوش طوفانها گشته و هر صفحه اى در نقطه اى از جنگل بپرواز در آمده است .
٢ - جنبهء مثبت
٢ - جنبهء مثبت - با تحليل كافى در همهء رويدادهاى فتنه انگيز ، اين حقيقت را مى توان پذيرفت كه با نظر به آگاهىهاى محدود مردم معمولى و گرايشهاى بىاساس آنان ، جنبهء مثبت فتنه‌ها در مقابل جنبهء منفى آنها بسيار ناچيز است ، زيرا عبرتگيرى و تجربه اندوزى در رويدادها براى مردم معمولى بقدرى اندك است كه گوئى آن رويدادها در فضا به وجود مى آيند و در فضا هم نابود مى گردند و كارى با آن مردم ندارند ، و همين مردماند كه بهترين دستاويز آشوبگران در تلاطمها و فتنه‌ها مى باشند .