ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٤٦ - نظرى كلى در بارهء پديدهها و فعاليتهاى روانى على بن ابي طالب عليه السلام

آن را كشيده بود و بنّايى كه آن را ساخته بود ، بوجود خود ادامه بدهند يا نه ، ساختمان مفروض باقى خواهد ماند [١] .
همچنين نشانه گيرى و عمل عضلانى تيرانداز علتى است كه رها شدن تير را بوجود مى آورد ، ولى رويدادهاى بعدى را كه تير رها شده از آنها عبور خواهد كرد ، از نشانه گيرى و عمل عضلانى تيرانداز بريده است .
مثلا ناگهان قطرات باران به آن تير رها شده خواهد چكيد و اثرى در آن ايجاد خواهد كرد . تير رها شدهء ديگرى ناگهان در مسير خود با آن تير برخورد خواهد نمود . . . نوع دوم - موضوعى كه عنوان عليت پيدا مى كند ، تعيين سرنوشت معلول در هر لحظه پيوستگى بآن علت دارد ، مانند يك كاسه آب كه روى بخارى گرم كننده قرار گرفته است ، حرارت آب آن كاسه با مقدار حرارتى كه بخارى مفروض دارا مى باشد ، تعيين مى گردد ، البته فرض بر اينست كه عامل سرما و گرماى ديگرى در آن آب ، دخالت نمى كند .
پديدهء حيات از نوع دوم است ، يعنى هر پديده و فعاليت روانى و عضلانى

[١] تقسيمى كه در بارهء علت و معلول مطرح كرديم ، براى آسان ساختن مبحث ميباشد و اگر با نظر دقيقترى در جريانات علتها و معلولها توجه نماييم ، خواهيم ديد هيچ معلولى از علت خود بريده نيست ، نهايت اينست كه حقيقتى كه بعنوان معلول در مسير خود قرار مى گيرد ، بوسيلهء علتهاى جديد ، تعينهاى جديدترى به خود مى گيرد . در همان مثال بالا نقشهء مهندس و كار بنا تنها معلولى را كه ايجاد مى كند ، تنظيم و بكار بردن مصالح ساختمانى و رويهم گذاشتن آنها و برقرار ساختن ارتباط آن مصالح با يكديگر مى باشد . پس از آنكه اين نخستين كار انجام گرفت ، مقاومت مصالح و قدرت آنها علت بقاى آن ساختمان مى باشد ، بهمين جهت است كه كمترين تغييرات در شكل روابط آن مصالح و در مقاومتى كه وضع معين ساختمان را ايجاب مى كند ، بطور حتم موجب دگرگونى ساختمان مفروض خواهد گشت . بهمين جهت بوده است كه گروهى از حكماء معتقد شده‌اند كه هيچ علت ايجاد كنندهء معلول ، ضامن بقاى آن نيست .