ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٤٦ - سهم تحرك احساسات در تحولات اساسى

تفسير عمومى خطبهء دهم
تفسير عمومى خطبهء دهم ١ ، ٢ - الا و انّ الشّيطان قد جمع حزبه و استجلب خيله و رجله [١] . ( آگاه شويد ، كه شيطان سواران و پيادگان خود را جلب و بسيج نموده است ) .
در برابر حزب شيطان كه براى فريب دادن اولاد آدم بسيج شده است ، بى تفاوت نباشيد
در برابر حزب شيطان كه براى فريب دادن اولاد آدم بسيج شده است ، بى تفاوت نباشيد مسلم است كه حزبى بنام حزب شيطان با علامت مخصوص يا با لباس مشخص در هيچ نقطه اى از تاريخ بشرى نمودار نگشته است .
ما با هر حزبى كه در تاريخ روبرو مى شويم ، با يكى از صفات جالب كه مفهوم آرمانى انسانى دارد ، خود را مشخص كرده است ، مانند حزب عدالت ، حزب آزادى ، حزب نجات ، حزب ترقيخواهان و غيره . . . بنا بر اين مقصود از حزب شيطان يك حزب رسمى با يك برنامهء معين و هدف مشخص شيطانى نيست ، بلكه بنا بقاعدهء اصلى :
< شعر > ناريان مر ناريان را طالبند نوريان مر نوريان را جاذبند < / شعر > منظور گردهم آيى و تشكل افراد و گروه هايى از انسان نماها است كه هوى و هوسها و خودكامگىها و زير شكم و مقام پرستى و تورم « خود طبيعى » آنان را با يكديگر متشكل ساخته ، همداستان و هم رزم و هم پياله نموده است .
اين گونه تشكل كه امير المؤمنين عليه السلام آن را حزب شيطان مى نامد ، از نظر ماهيت و نتيجه پستتر و وقيحتر از تشكَّل حيوانات درنده مى باشد ، زيرا درندگان هر اندازه و به هر كيفيتى هم كه متشكل گردند ، نمى توانند به فعاليتهاى وسيعتر و عميقتر از محدودهء غرايز معين خود بپردازند ، مثلا تشكل ببرها هرگز نمى تواند

[١] اين خطبه مختصرى از خطبهء بيست و دوم است . بنظر مى رسد كه سيد رضى آن را تقطيع نموده دو خطبه قرار داده است .