ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٧٥ - نتوان مرد به سختى كه در اينجا زادم

غفارى مطرح خواهيم كرد . در اين مبحث تنها سرگذشت بيت المال اجتماع اسلامى را در دوران حكومت عثمان بطور مختصر از نظر مطالعه كنندگان محترم مى گذرانيم : عبد اللَّه بن عتبه مى گويد : « روزى كه » عثمان « كشته شد ، صد و پنجاه هزار دينار و يك ميليون درهم در نزد خزانه دارش موجود داشت . و ارزش املاكش در وادى القرى و حنين و غيره صد هزار دينار بوده است و اسبها و شترهاى فراوانى از خود به جاى گذاشت » [١] .
اين اموال شخصى موقعى مملوك « عثمان » بوده است كه اكثر مردم از ضرورتهاى معيشت محروم بوده‌اند .
اگر وضع اقتصادى مردم آن دوران با سطح زندگى مناسبى جريان داشت ، اعتراض كنندگان معاصر عثمان و تحليلگران تاريخ اسلام ، آن ارقام را وحشت انگيز تلقى نمى كردند و آنها را مورد انتقاد سخت قرار نمى دادند .
سپس مسعودى اضافه مى كند : در روزگار عثمان جمعى از صحابه املاك و خانه‌ها اندوختند ، از آن جمله : زبير بن عوام خانه اى در بصره ساخت كه تا اين زمان ( ٣٣٢ ه ) باقى و معروف است .
بازرگانان و مالداران و غيرهم ، در اين خانه فرود مى آيند . زبير خانه هايى نيز در مصر و كوفه و اسكندريه ساخته بود .
مال ( نقد ) زبير پس از وفاتش به پنجاه هزار دينار بالغ بود و هزار اسب و هزار برده و كنيز و زمينهايى از خود به جاى گذاشت .
طلحة بن عبيد اللَّه تيمى خانه اى در كناسهء كوفه ساخت و قيمت گندمى كه براى او از عراق مى آمد ، هر روز به مبلغ هزار دينار بوده است ، بعضى گفته‌اند : در آمد غلات او از عراق بيش از اين بوده است .
طلحه خانه اى در مدينه ساخت كه مصالح آن آجر و گچ و آهك بوده است .
[ توضيح - مسلم است كه در آن دوران چنين مصالحى ارزش كلانى داشته است كه در تاريخ ثبت شده است ] .

[١] مروج الذهب - مسعودى ج ٢ ص ٣٤١ و ٣٤٢ .