ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٥٩ - انسان آن چنانكه هست آيا انسان آن چنانكه هست از ديدگاه اسلام قابل شناسائى است

و كمترين انحراف و انعطافى از خود نشان ندادند . و همچنين استعداد انعطاف به رشد و كمال و اخلاق فاضلهء انسانى .
١٢ - جبر و آزادى و كميت و كيفيت و نقش مؤثر آن دو در حيات آدميان ، آشنائى و اطلاع كامل آن حضرت از اين دو پديدهء بسيار با اهميت را در خلال سخنان و روش زندگى آن بزرگوار ، بهيچ وجه نمى توان مورد ترديد قرار داد .
اگر اين دو پديده و مختصات آنها كمترين ابهامى براى آن حضرت داشت ، همهء لحظات زندگى فردى و اجتماعى وى بآن قاطعيت و جديت كه نظيرش در تاريخ انسانها بجز در شخصيتهاى پيامبران اولو العزم ديده نمى شود ، نمى گذشت .
در زندگى وى نه شكى ديده مى شود و نه اضطرارى در بارهء مبانى اصلى و پديده - هاى فرعى حيات . نه شوخى و تردد و نگرانى زندگى او را مختل ساخته است و نه دروغ و حيله پردازيها . جهان هستى براى او مانند آشيانه اى بوده است گوئى كه با دست خويشتن ساخته باشد ، چنين بود جهان براى على بن ابي طالب ( ع ) زيرا او توانسته بود خود را براى خود وابسته به كمال ، در حد اعلا بسازد .
با نظر به مطالب مزبوره است كه ما در اين مجلد از ترجمه و تفسير نهج - البلاغه انسان را در هر دو قلمرو « آن چنانكه هست » و « آن چنانكه بايد » هم از ديدگاه قرآن و هم از ديدگاه نهج البلاغه مورد بررسى قرار مى دهيم :
انسان آن چنانكه هست آيا انسان آن چنانكه هست از ديدگاه اسلام قابل شناسائى است صاحب نظران جوامع و ملل در همهء دورانها درصدد شناختن اين موجود كه انسان ناميده مى شود بر آمده ، از ديدگاههاى گوناگون فلسفى و علمى و دينى و اخلاقى در اين مسئلهء عظمى سخت كوشيده‌اند . احتمال اين كه بشر در بارهء شناخت خويش هيچ كارى را انجام نداده است ، يا ناشى از بى اطلاعى است و يا نسبى بودن معلومات و تجارب در بارهء انسان كه داراى ابعاد بسيار متنوع