دقيق هاشميانى كه در كربلا با حسين (ع) شركت داشتند، دشوار است. ولى افزودن شمار آنهايى كه از قتل رهايى يافتند به شمار كشته‌گان- به جز امام (ع)- ما را به شمار تقريبى بنى هاشم مى‌رساند. اما به دليل اختلاف در شمار بازماندگان و نيز شمار كشتگان، خود منشأ اختلاف است.

كم‌ترين شمارى كه منابع تاريخى براى ياران هاشمى امام (ع) نوشته‌اند يازده تن است. [١]

به جز ابن ابى حاتم كه در كتاب «السيرة النبويه» خويش شمار بنى هاشم را نه تن نقل كرده است!. [٢]

مشهور آن است كه شمار كشته‌گان بنى هاشم هفده تن بوده‌اند. [٣] و از ميان ارقام ذكر شده،

[١] ر. ك: تاريخ الاسلام، ذهبى، حوادث سال ٦١، ص ٢١؛ مرآة الزمان، يافعى، ج ١، ص ١٣١.

[٢] السيرة النبويه، ص ٥٥٨.

[٣] شايد اين صحيح‌ترين نقل باشد؛ و رواياتى نيز دراين باره از اهل بيت (ع) نقل شده است. از جمله امام‌صادق (ع) فرمود: «... اين خونى است كه به خاطر فرزندان فاطمه (س) خداوند آن را تقاص خواهد كرد. مصيبت آنان به مصيبت حسين (ع) نمى‌رسد. او همراه هفده تن از خاندانش به شهادت رسيد. آنان براى خدا نصيحت كردند و در راه خدا شكيبايى ورزيدند؛ و خداوند نيكوترين پاداش شكيبايان را به آنان بخشيد ...» (بشارة المصطفى، ص ٢٤٦، شماره ٢). درباره عدد ١٧ ر. ك: الارشاد، ص ٢٧٩؛ الدر النظيم، ص ٣٧٨؛ الاصابه، ج ١، ص ١٧؛ تاريخ العلماء و وفياتهم، ج ١، ص ١٧٢؛ تاريخ خليفه، ص ١٤٦؛ مرآة الزمان، ج ٣، ص ١١٣؛ البدايه و النهايه، ج ٨، ص ١٩١؛ المعجم الكبير، طبرانى، ج ٣، ص ١٠٤، شماره ٢٨٠٥؛ خطط مقريزى، ج ٢، ص ٢٨٦، چاپ دار احياء العلوم- مصر؛ بشارة المصطفى، ص ٤٢٦؛ تهذيب التهذيب، ج ٢، ص ٣٢٣؛ نيز ر. ك: ابصار العين، ص ٤٩- ٧٧ و ٨٩- ٩٢. سماوى زندگينامه هفده تن از بنى هاشم حاضر در كربلا را در صفحات ياد شده نقل كرده است؛ و ر. ك: متن زيارت ناحيه مقدسه كه در آن سلام بر هفده شهيد آمده است (بحار، ج ٤٥، ص ٦٥- ٦٩)

در اينجا دو نكته مهم است:

١- برخى كتابهاى تاريخى و زندگينامه‌ها حتى كودكانى مانند عبداللَّه شيرخوار و نوجوانى مانند محمد بن ابى سعيد بن عقيل را كه معلوم نيست به سن تكليف رسيده است در شمار ياران امام (ع) ذكر كرده‌اند (براى مثال، ر. ك: ابصار العين، ص ٥٤ و ٩١). قضيه درباره برخى بازماندگان مانند عمر (عمرو) بن الحسن نيز چنين است. قرشى گويد. «عمربن الحسن از قتل رهايى يافت و ما نمى‌دانيم كه آيا او در جنگ شركت جست و يا آنكه خردسال بود؟» (حياة الامام الحسين، ج ٣، ص ٣١٤).

اين امر بر دشوارى شناسايى يقينى و دقيق ياران امام حسين (ع) در كربلا مى‌افزايد؛ چرا كه در محاسبات نظامى نوجوانان و كودكان، نيروى جنگى به حساب نمى‌آيند. دقت كنيد!

٢- در معجم الكبير طبرانى و خطط مقريزى و تهذيب التهذيب محمد بن حنفيه آمده است: هفده تن از كسانى كه همراه حسين (ع) كشته شدند، از نسل فاطمه (س) بودند. در اينجا لازم است يادآور شويم كه اين سخن زمانى درست است كه بگوييم مقصود از فاطمه، فاطمه بنت اسد، مادر اميرالمؤمنين على (ع)، جعفر و عقيل است؛ وگرنه شمار كشته شدگان نسل فاطمه در كربلا، به جز امام حسين (ع)، پنج تن است دقت كنيد!.