تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٩ - قرآن ميان تزكيه و تعليم

تزكيه عبارت از پرورش انسان در حال تكاملى است كه نيروهاى عقلى و بدنى او همگى در حال شكفتگى/ ٣٩ براى رسيدن به خير و نيكى و حق و راستى است.

و كلمه «تزكيه» مشتق از كلمه زكات يعنى طهارت و پاك بودن است. و اساس و شالوده تزكيه تقويت اراده آدمى و محكم كردن حس آزاد شدن از قيد هواها و شهوتهاى نفسانى و محكم كردن روش زندگى و خلق و خوى آدمى است. و هدف تزكيه چيزى بيش از پاك و پاكيزه كردن بشر نيست.

در صورتى كه هدف تعليم افزودن «شناختها» ى تازه به انسان است تا چرخ حركت او به پيش آدمى سرعت بيشتر پيدا كند، و متكى بر نيروى عقلى است كه در جان آدمى نهفته است.

پس ارتباط ميان تزكيه و تعليم، تا حدى به ارتباط ميان پاك كردن موتور يك ماشين و ريختن سوخت در آن است. چه، با پاك كردن مواد زيانبخش از ماشين دور مى‌شود، و سوخت وسيله افزوده شدن موادى تازه بر آن است.

پس سوخت بشرى در پيشرفت تمدن علم و دانش است. ولى اين سوخت بدون تنظيف و پاكيزه كردن ماشين آدمى از اخلاق فاسد و انديشه‌هاى باطل سودى ندارد.

و بنا بر اين عمل تزكيه مكمل و تمام كننده عمل تعليم است، و يكى از آن دو متمم ديگرى به شمار مى‌رود.

٢- اما اين كه قرآن چگونه تزكيه و تعليم را با يكديگر جمع مى‌كند، امرى است كه از چند لحاظ به بحث درباره آن خواهيم پرداخت.

الف: قرآن حكيم، به ميانجيگرى خود حق، مردمان را به حق متوجه مى‌سازد، و باطل را وسيله دعوت كردن انسان به حق قرار نمى‌دهد، چنان كه بعضى از كتابهاى تربيتى كمتر به وسيله‌اى كه با آن مى‌خواهند به هدف تربيتى تحقق بخشند توجه مى‌كنند؛ و به همين جهت قرآن حكيم سنّتهاى جهانى و قوانين فطرى را كه بر زندگى فرمان مى‌راند بيان مى‌كند و مردمان را به شناختن آنها متوجه‌