تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤١٠ - شرح آيات

بكشند؟

و پاسخ قرآن چنين است: خدا به كره و زور مردمان را هدايت نمى‌كند، بلكه براى ايشان فرصت راهيابى را فراهم مى‌آورد، پس هر كس كه بر راه راست برود به سود چنين كرده، و هر كس گمراهى را برگزيند به زيان خود چنين كرده است. خدا چنان خواسته است كه اين دنيا همچون آزمايشگاهى براى كانيهاى مردمان و مجلس امتحانى براى اندازه ايمان ايشان باشد، و خدا از آنچه اراده مى‌كند مورد پرسش قرار نمى‌گيرد.

«وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلَ الَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ‌- و اگر خدا مى‌خواست، كسانى كه پس از ايشان بودند به كارزار و كشتن يكديگر نمى‌پرداختند،» «مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّناتُ‌- پس از آنكه آيات بينات به ايشان رسيده بود.» پس نزاع و اختلاف ايشان نه به خاطر وجود نقصى در هدايت خدا بلكه به وجود خللى در ايمان داشتن ايشان به آن و پذيرش صحيح اين ايمان بود.

«وَ لكِنِ اخْتَلَفُوا- ولى اختلاف كردند،» و اختلاف ايشان بر سر حق بود.

«فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ وَ مِنْهُمْ مَنْ كَفَرَ- پس بعضى از ايشان ايمان آوردند، و بعضى كافر شدند.» پس به مجرد اين كه از پيروان پيامبران (بودند) كارهاشان صحيح نبود.

/ ٤٣٦ «وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ مَا اقْتَتَلُوا وَ لكِنَّ اللَّهَ يَفْعَلُ ما يُرِيدُ- و اگر خدا مى‌خواست يكديگر را نمى‌كشتند، ولى خدا آنچه را كه مى‌خواهد مى‌كند.» و در اين جا بار ديگر قرآن از استيلا و مراقبت خدا بر زندگى، و اين كه بر نيك و بدى كه در آن جريان دارد دلالتى بر كناره‌گيرى خداوند متعال از سلطه‌ها و نيز بر اين كه در كار خود ناتوان شده است نيست، و نمى‌تواند از شر جلوگيرى كند يا اين كه از شرورى كه در دنيا بر مردمان وارد مى‌شود خرسند است، نيست، بلكه خدا چنان مى‌خواهد كه بندگانش به اختيار خود كار كنند و آنان را تا اجل نامبرده‌اى‌