تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٢٤ - رسالتهاى خدا و تطور زمانى

مى‌سپاريم، بهتر از آن يا همانند آن را مى‌آوريم؛ آيا نمى‌دانى كه خدا بر همه چيز تواناست؟» نسخ، عبارت از تغيير شكل دادن اسلوب حكم است به صورتى متناسب با تطور و تكامل زندگى، با وجود بقاى خود حكم، همچون حكم نماز كه در شريعتهاى پيشين رو به مسجد اقصى گزارده مى‌شد و سپس قبله به كعبه تحول پيدا كرد. پس نماز همان نماز است ولى قبله آن تغيير پيدا كرد. و گاه نسخ عبارت از الغاى مستقيم خود حكم است، همچون چيزهايى كه خوردن آنها بر بنى اسراييل حرام بوده/ ٢٣٠ و در اسلام اين حكم حرمت لغو شد.

و خدا هنگامى كه شريعتى را نسخ مى‌كند، رهبرى آن شريعت را نيز فسخ مى‌كند، يا آن شخصى را كه مجسم كننده آن شريعت است نيز چنين مى‌كند. شرايع موسى و عيسى (عليهما السلام) نسخ شد و دوران رهبرى آنها براى مردم به پايان رسيد، و آيه به اين معنى انسان پيشوا را نيز شامل مى‌شود كه به صورت عملى آيات خدا را مجسم مى‌سازد. بنا بر اين كلام خدا دليل بر آن است كه براى هر زمان پيشوايانى وجود دارد كه از دين احكام پيوسته به اوضاع و احوال زمان خود را بيرون مى‌آورند، و خدا قادر بر ابداع آيات تازه و برانگيختن پيشوايان تازه است. و در بعضى از نصوص اين آيه به وفات امامى دادگر و قيام امامى ديگر به جاى او تفسير شده است.

نمايندگان انديشه‌هاى نسخ شده در نتيجه تطور و تكامل زندگى به شمار مى‌روند، بلكه لازم است از خداى متعال بترسد، چه او مالك آسمانها و زمين است و سرپرست و ياور و تنها سرور و ولى همه جهانيان است.

«أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصِيرٍ- آيا نمى‌دانى كه ملك و پادشاهى آسمانها و زمين مخصوص او است، و سواى خدا سرور و ياورى نداريد؟» اين آيات و آنچه پيش از آن گذشت، به امت مسلمان فرمان مى‌دهد كه به جدّ درباره پيشرفت مستمر بينديشند و از هر چه تازه است، به اين بهانه كه گاه بهتر