تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٦٥ - ج تفسير

تا از آن راه به فهم معنى عامى برسيم كه، از يك سو، مشكل اختلاف را حل مى‌كند و، از سوى ديگر تطبيقهاى فراگيرترى براى آيه فراهم مى‌آورد. و از همين رو نبايد در نصّهاى وارد شده در تفسير آيات جمود داشته باشيم و آنها را معانى يگانه‌اى كه آيه مى‌تواند تحمل كند بدانيم، بلكه مى‌بايستى آنها را وسيله‌اى براى معنى فراگيرتر آيه قرار دهيم. و بايد در اين باره به تحقيق بپردازيم كه چگونه و چرا آيه در حالت خاصى مورد تطبيق قرار گرفته كه در تفسير مورد نظر آمده است، تا از اين جا بر ما معلوم شود كه آيا تطبيق آيه بر مورد متشابهى امكان دارد يا نه.

مثلا در بعضى از نصّهاى تفسيرى آمده است كه آيه

«إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ» (١٠٦/ ٦٦) درباره عمّار بن ياسر نازل شده؛ بسيار خوب، آيا ممكن است آيه را در عمار ببنديم و به او منحصر سازيم؟ هرگز. بلكه لازم است در اين انديشه بيفتيم كه چگونه آيه در حالت عمار مورد تطبيق قرار گرفت. آيا از آن جهت نبوده است كه او مجبور به شرك شد و لذا به زبان خود چيزى را به ايشان داد كه خواستار آن بودند؛ و آيا چنان نيست كه اگر نظير اين حادثه براى شخص ديگرى تكرار شود و او كارى همچون عمار كند بر او نيز قابل تطبيق است؟

اين روش انديشيدن در قرآن، اين كتاب را در اذهان ما زنده نگاه مى‌دارد.

و دين به آن فرمان داده چنان كه در حديث آمده است: «اگر چنان بود كه قرآن با مرگ كسانى كه درباره آنان نازل شده بود از ميان برود، همه آن را مى‌بايستى از ميان رفته بدانيم، ولى مثل آن همچون خورشيد است كه هر روز تازه است».

از اين جا ضرورت بهره‌گيرى از تفسير صحيح با فهم فراگير براى دسترس پيدا كردن به مرزهاى تطبيق تفسير براى همه آيه آشكار مى‌شود.