تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٥٣ - نوشتن دين

اين آيه درازترين آيه در قرآن و بحث آن مشتمل است بر ارتباط ميان پنهان و آشكار، و روح و جسم، و ايمان و علم، و در نتيجه ميان اندرزهاى اخلاقى و نظامهاى اجتماعى، و در آن توصيه مى‌شود كه با استفاده از هر وسيله مادّى يا معنوى مشروع و ممكن بايد بكوشيم تا به حق برسيم، و در را در برابر بعضى از وسايل و افزارهاى تازه/ ٤٨٢ همچون تحقيقات جنايى براى پيدا كردن حق، و برداشتن اثر انگشت، و كشف خطهاى اشخاص مختلف از طريق علما، و استفاده از اسباب اكتشاف دروغگو از طريق كند و تند شدن ضربانهاى قلب و نظاير اينها، باز مى‌گذارد.

اسلام در حقيقت استفاده از هر وسيله مادّى را كه سبب دست يافتن ما به علم قطعى درباره حقيقت مى‌شود، براى ما مجاز مى‌داند، و در كنار اعتماد بروح تقواى برخاسته از جانهاى مؤمنان، اعتماد بر آنها را نيز مى‌پذيرد.

[٢٨٣] و براى تكميل بحث درباره قرض، قرآن از رهن چنين سخن مى‌گويد

«وَ إِنْ كُنْتُمْ عَلى‌ سَفَرٍ وَ لَمْ تَجِدُوا كاتِباً فَرِهانٌ مَقْبُوضَةٌ- و اگر در سفر باشيد و نويسنده‌اى نيابيد، پس گروگان بگيريد.» گرو گرفتن به دوام يافتن ارتباط بازرگانى در ميان مردم مدد مى‌رساند، و اين كار به خودى خود مطلوب نيست، بلكه هدف آن نگاهدارى حق شخص بستانكار است.

«فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضاً فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمانَتَهُ وَ لْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ‌- پس اگر يكى از شما چيزى را به امانت نزديكى ديگر گذاشت، آن كس كه امانت به او سپرده شده، بايد آن را پس بدهد و از خداى پروردگارش بترسد.» به كسى كه به تو اعتماد كرده و امانتى به تو سپرده، خيانت مكن و آن را به او پس بده و از خدا بترس و بدان كه او دير يا زود از تو مطالبه مى‌كند و آن را مى‌گيرد و به صاحبش بازمى‌گرداند.

«وَ لا تَكْتُمُوا الشَّهادَةَ وَ مَنْ يَكْتُمْها فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ‌