پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٦ - شرح و تفسير آفرينش آسمانها

نمونه، جلد ١٩، ذيل آيات بالا مطالعه فرماييد!).

در چهارمين و پنجمين جمله، به مطلب مهمّ ديگرى در رابطه با نظام كواكب آسمان اشاره كرده، مى‌فرمايد: «آنها را با دست قدرتش از اينكه گرفتار حركات ناموزون گردند (در ميان فضا) نگاهداشت، و به آنها فرمان داد كه تسليم امر او (و قوانين آفرينش) بوده باشند!» (و أمسكها من أن تمور، [١] في خرق الهواء بأيده‌ [٢] و أمرها أن تقف مستسلمة لأمره).

اين تعبير هماهنگى روشنى با علم روز دارد كه مى‌گويد: ستارگان آسمان و منظومه‌ها و مجموعه‌هاى آن، تحت تأثير نيروى جاذبه، كه متناسب با جرم آنهاست، و نيروى دافعه، كه بر اثر حركت و نيروى گريز از مركز در آنها پيدا مى‌شود، در مدارهاى خود در حركتند؛ بى آنكه تكيه بر جايى داشته باشند و كمترين انحرافى از مدار خود پيدا كنند.

به تعبير ديگر: تعادل دقيق نيروى جاذبه و دافعه، به آنها اجازه نمى‌دهد كه نه از هم دور شوند و در فضاى بيكران سرگردان بمانند و نه به هم نزديك شوند و به صورت توده واحدى در آيند. تعبير به «تمور» (حركت ناموزون پيدا كند) و «خرق الهواء» (فضاى گسترده) به روشنى حكايت از اين مطلب مى‌كند. ولى بعضى از مفسّران پيشين نهج البلاغه كه در حال و هواى «هيئت بطلميوسى» زندگى مى‌كردند و قائل به افلاك نه گانه پوست پيازى بودند، در تفسير اين جمله‌ها گرفتار مشكل شده‌اند و پاره‌اى از الفاظ بالا را بر معانى مجازى حمل كرده‌اند، در حالى كه بر

[١] «تمور» از مادّه «مور» (بر وزن قول) در لغت به معانى مختلفى آمده؛ از جمله به معناى جريان سريع و همچنين گرد و غبارى كه آن را باد به هر سو مى‌برد، مى‌باشد و از مجموع تعبيرات ارباب لغت استفاده مى‌شود كه «مور» همان حركت سريع و دورانى و توأم با اضطراب و تموّج است.

[٢] «أيد» (بر وزن صيد) به معناى قدرت و نعمت آمده است و در قرآن «ذاالأيد» به معناى صاحب قدرت آمده است و در خطبه بالا به همين معنا مى‌باشد.