پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٣ - شرح و تفسير جود و بخشش بىانتهاى او

گشت و براى اصلاح اين گونه طرز فكرها و هدايت به صراط مستقيم در اوصاف الهى، اين خطبه را ايراد فرمود.

به همين دليل، خطبه از دقيق‌ترين اوصاف پروردگار- كه بيانگر جدايى او از اوصاف همه مخلوقات و تفاوت او با آنهاست- آغاز شده است.

نخست مى‌فرمايد: «حمد و ستايش مخصوص خداوندى است كه بازداشتن و امساك، چيزى بر دارايى او نمى‌افزايد، و سخاوت و بخشش، او را فقير نمى‌سازد».

(الحمد للّه الّذي لا يفره‌ [١] المنع و الجمود، و لا يكديه‌ [٢] الإعطاء و الجود).

سپس به دليل آن پرداخته، مى‌فرمايد: «چون هر بخشنده‌اى غير از او، داراييش نقصان مى‌يابد و هر كس جز او، دست از عطا و بخشش باز دارد، مذموم شمرده مى‌شود» (إذ كلّ معط منتقص سواه، و كلّ مانع مذموم ما خلاه).

مى‌دانيم يكى از اركان اصلى معرفت صفات پروردگار اين است كه بدانيم او وجودى است از هر نظر بى‌نهايت و هيچ گونه محدوديتى در ذات و صفات او نيست؛ بديهى است كه نامحدود، هر چه از او بردارند، باز هم نامحدود است؛ يعنى كاستى در آن راه نمى‌يابد. به اين ترتيب، اگر به هر انسانى به اندازه اين جهان مادّه ببخشد، باز هم كمترين كاستى در خزاين نعمت‌هاى او پديد نمى‌آيد. و نيز به همين دليل اگر چيزى را از كسى باز دارد، به يقين جاى نكوهش نيست؛ چون در ذات بى‌نهايت، بخل تصوّر نمى‌شود! حتما دليل و حكمتى داشته است.

به تعبير ديگر: بخشش و منع او بر حسب لياقت‌ها و استعدادها و شايستگى‌هاست و از اين رو، جايى براى گفتگو و چون چرا باقى نمى‌ماند.

در حديث قدسى مى‌خوانيم: «يا عبادي! لو أنّ أوّلكم و آخركم و انسكم و جنّكم،

[١] «يفره» از مادّه «وفور» به معنى فزونى و فراوانى و كامل كردن است.

[٢] «يكديه» از مادّه «كدى» (بر وزن كسب) به معنى بخل ورزيدن، محبوس ساختن و تقاضاى كردن از ديگرى است.