پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٠٠ - شرح و تفسير به هوش باشيد، فتنهها در پيش است!

كه از باطن اين جهان باخبرند- آنها را به خوبى مى‌شناسند! در اينكه آن قوم فتنه‌گر كه امام عليه السّلام از ظهور و فجايع آن‌ها خبر مى‌دهد، كيستند و مجاهدانى كه در برابر آنها برخاستند و بعد از مدّتى فتنه را خاموش كردند چه كسانى بودند؟ در ميان مفسّران نهج البلاغه گفتگوى زيادى است.

جمعى آن قوم فتنه‌گر را طرفداران مردى به نام «صاحب الزنج» مى‌دانند كه نام اصلى‌اش «علىّ بن محمّد» بود و خود را منتسب به خاندان پيامبر مى‌كرد (هر چند انتساب او كاملا مشكوك است) و گروهى از بردگان سياه پوست را دور خود جمع كرد و به همين دليل، لقب، «صاحب الزنج» به او دادند (صاحب بردگان سياه پوست). وى در نيمه قرن سوم به پا خاست و در اطراف بصره، آشوب و فتنه عظيمى بر پا نمود و بعد از ١٢ سال، حكومت بر آن منطقه، به دست جمعى از مجاهدان كشته شد.

بعضى ديگر آن را اشاره به فتنه «مغول» مى‌دانند كه نه تنها سرزمين عراق، بلكه بخش‌هاى عظيم جهان اسلام را زير پوشش خود قرار دادند و بعد از مدّت طولانى، فتنه آنها به وسيله جنگجويان اسلام خاموش شد.

گروهى آن را به حوادث «آخر الزّمان» تفسير كرده‌اند كه فتنه‌گرانى به پا مى‌خيزند، نه تنها سرزمين عراق، كه مناطق وسيعى را زير ضربات شديدترين فتنه‌ها قرار مى‌دهند و سرانجام به دست سپاهيان مهدى عليه السّلام كه از مجاهدين فى سبيل اللّه‌اند، از ميان مى‌روند.

با توجّه به اينكه بسيارى از مفسّران نهج البلاغه اين خطبه را بخشى از خطبه ١٢٨ مى‌دانند، ترجيح مى‌دهيم كه بحث بيشتر در اين زمينه را به شرح آن خطبه واگذار كنيم و هر دو را يكجا بحث نماييم.

سپس در قسمت اخير اين خطبه، امام عليه السّلام شهر بصره را مخاطب قرار داده، پيشگويى خاصّى در خصوص اين شهر مى‌كند. مى‌فرمايد: «در آن هنگام واى بر تو