پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٠١ - شرح و تفسير به هوش باشيد، فتنهها در پيش است!

اى بصره! از لشكرى كه به عنوان كيفر الهى بدون گرد و غبار و بى‌سر و صدا به تو حمله‌ور مى‌شود، و به زودى ساكنانت به مرگ سرخ و گرسنگى شديدى كه رنگ چهره آنها را دگرگون مى‌سازد، مبتلا خواهند شد!». (فويل لك يا بصرة عند ذلك، من جيش من نقم اللّه! لا رهج‌ [١] له، و لا حسّ‌ [٢]، و سيبتلى أهلك بالموت الأحمر، و الجوع الأغبر [٣]).

تعبير به «عند ذلك؛ در آن زمان» نشان مى‌دهد كه حادثه بصره، حادثه جداگانه‌اى نيست؛ بلكه بصره يكى از كانون‌هاى آن فتنه عظيم است كه مردمش زير ضربات آن فتنه، به شديدترين وجهى مجازات مى‌شوند.

تعبير به «نقم اللّه» نشان مى‌دهد كه اين فتنه وحشتناك، كيفر اعمال آنها است.

تعبير به «لا رهج له و لا حسّ» اشاره به آمادگى كامل لشكر مهاجم است كه با شيوه حساب شده، بى سر و صدا و به طور ناگهانى به شهر حمله‌ور مى‌شوند، تا كسى مجال مقاومت در برابر آنها نداشته باشد!.

تعبير به «ألموت الأحمر» (مرگ سرخ) اشاره به كشتار وسيعى است كه در بصره واقع مى‌شود. در تاريخ «صاحب زنج» نوشته‌اند: هنگامى كه وارد بصره شد سيصد هزار نفر از مردم آنجا را از دم شمشير گذراند [٤].

و تعبير به «ألجوع الأغبر» (گرسنگى غبار آلود) اشاره به قحطى شديدى است كه بر اثر جنگ‌ها و ناامنى، يا بر اثر خشكسالى دامان آنها را گرفت و رنگ چهره آنان را دگرگون ساخت.

[١] «رهج» به معناى غبار است و در اين جا كنايه از اين است كه لشكر مهاجم، بى سر و صدا و به طور غافلگيرانه وارد شهر مى‌شود.

[٢] «حسّ» به معناى صداهاى در هم آميخته است.

[٣] «أغبر» به معناى غبار آلود است و «ألجوع الأغبر» كنايه از قحطى شديد است؛ چرا كه در زمان قحطى مردم چنان گرسنه مى‌شوند كه رنگ از صورت آنها مى‌پرد، كه گويى چهره آنها را غبار گرفته است.

[٤] مروج الذهب، جلد ٤، صفحه ١١٩.