مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٩٣
٢. نهاد و فعل جمله (از نظر مطابقت و يا عدم تطابق نهاد با فعل)
١. ٢. فعل به صيغه جمع براى نهاد اسم جنس (نژاد و نسل): «عرب گويند: ظلم، وضع شى ء باشد در غير موضع خود» (١/١٢٠). ٢. ٢. آوردن ضمير سوم شخص جمع براى اسم مفرد ـ شايد به دليل احترام ـ و نهاد قرار دادن آن و آوردن فعل جمع براى مطابقه با آن: «جمله قُرّا خوانند: اَو نَنسها، مگر عمرو بن كثير كه ايشان خوانند او ننساها» (١/١٧٩). ٣. ٢. آوردن فعل به صيغه دوم شخص مرد (مخاطب) براى نهاد ضمير دوم شخص جمع (مخاطب): حرف «د» از شناسه ويژه دوم شخص جمع، «يد»، حذف شده و تنها «ى» باقى مانده است. در ابتدا چنين به نظر مى رسد كه نهاد و فعل با هم مطابقت ندارند؛ حال آنكه چنين نيست و اين نكته برخى را نيز به اشتباه انداخته است [١] : «اى مردمان! بپرستى خدايتان، آنكه بيافريد شما را و ايشان را كه پيش شما بودند تا مگر شما پرهيزگار شوى» (١٥١ ـ ١/١٥٠)؛ «... [شما ]مكنى خداى را مانندگان و شما مى دانى» (١/١٥١؛ براى مثالهاى ديگر ١/١٦، ٦٦، ٣٩٠؛ ٢/٨٥). ٤. ٢. آوردن فعل مفرد براى نهاد جمع و معطوف: «و چهار جوى: آب، و مى، و شير، و انگبين، به يك جاى مى رود كه آميخته نشود» (١/١٧٠). ٥. ٢. گاه در يك عبارت نهاد مفرد با فعل مفرد و فعل جمع، هر دو، همراه شده است: «پس چون روز شنبه بودى هر ماهى كه در دريا بودى، به آن بقعه آمدندى و سر از آب بيرون كردندى و ايمن بودندى از آنكه كس ايشان را تعرّض نيارستى كردن» (١/٣٢٢).
[١] از جمله نظر آقاى دكتر عسكر حقوقى است كه آن را كاربرد [فعل به] صيغه مفرد مخاطب براى فاعل جمع يعنى شناسه «ى» به جاى «يد» و ضمير منفصل شخصى «شما» دانسته اند.