مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢٠٨

كما تدين تدان؛ چنان كه كنى تو را جزا كنند» [١] .

٢٦. طلع الثريا و انتصبَ العود على الحِرْباء

شيخ در تفسير «وَقَدْ بَلَغَنِي الْكِبَرُ» [٢] اظهار مى دارد كه در اين آيه صنعت قلب به كار رفته است و به اين معنا است كه من به پيرى رسيده ام، نه اينكه پيرى به من رسيده است! آن گاه به مثل مذكور، كه در آن نيز همين صناعت به كار رفته، متمثل مى شود. عبارت شيخ چنين است: «اين جمله از مقلوب است و معنى اين است كه عرب گويد: طلع الثريا و انتصب العود على الحرباء (وانما الحرباء ينتصب على العود). حرباء بر چوب راست بايستد نه چوب بر حرباء» [٣] . حرباء در لغت به معنى آفتاب پرست است.

٢٧. الفرارُ مِمّا لايُطاقُ مِن سُنَنِ المُرسلين

در تفسير «فَفَرَرْتُ مِنْكُمْ لَمَّا خِفْتُكُمْ» [٤] شيخ به اين مثل استناد كرده، اين چنين مى گويد: «عقل اقتضا آن كند كه آنجا كه قوت ايستادن نباشد، بگريزند و از اينجا است كه اين حديث مثل شد كه الفرار مما لايطاق من سنن المرسلين؛ گريختن از آنچه به آن طاقت و پاى ندارند، سنّت پيامبران است» [٥] .

٢٨. كالباحث بِظلْفِه عن حَتْفِه

شيخ ابوالفتوح رازى در تفسير «إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْما...» [٦] مى گويد: «اين بر طريق مَثَل بود براى آن كس كه مال يتيم خورَد. مآل و عاقبت او با دوزخ بود و شكم پر آتش باز كند به عقوبت آن و اگر نه آن نبودى او را، پس به منزلت آن