مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢٧٩
ترجمه بسمله
در اين تفسير، ترجمه بسمله در ابتداى سور به دو صورت ذكر شده است: الف) به نام خداوند بخشنده مهربان، ٨١ مرتبه. ب) به نام خداوند بخشاينده مهربان، ٣١ مرتبه. كه جمعاً ١١٢ مرتبه مى شود با توجه به اينكه در سوره بقره ترجمه آن مذكور نيست و سوره توبه هم آيه بسمله ندارد. گفتنى است ترجمه بسمله در تفسير كشف الاسرار و عدّة الابرار، كه آن هم در نيمه اول قرن ششم تأليف شده است، به صورتهاى ذيل آمده است: الف) به نام خداوند بزرگ بخشايش مهربان. ب) به نام خداوند بخشايش مهربان. ج) به نام خداوند جهاندار دشمن پرور، به بخشايندگى، دوست بخشاى به مهربانى. د) به نام خداوند بخشايش مهربان. كه ترجمه اخير در ١٠٣ سوره ذكر شده است. [١] استاد شهيد مطهرى راجع به ترجمه رحمن و رحيم چنين گفته است: «به جاى اين دو كلمه نيز در فارسى نمى توان واژه اى يافت كه عيناً ترجمه آن باشد و اينكه بخشنده مهربان معمولاً ترجمه مى كنند، ترجمه رسايى نيست؛ زيرا بخشنده ترجمه جواد است و مهربان ترجمه رئوف و هر دو از صفات پروردگار است كه در قرآن آمده است». [٢]
[١] آيت تسميت در كشف الأسرار و عدة الأبرار، ص ٣.[٢] آشنايى با قرآن (سوره هاى حمد و بقره)، ص ١٦ ـ ١٧.