كند، آيتى رها كرده باشد از او، و هر كه آيتى از او رها كند، نمازش بريده شود. نماز روا نيست، الاّ به فاتحه، و هر كه فاتحة الكتاب تمام نخواند، نماز او باطل باشد. طلحة بن عبيداللّه روايت كند كه: رسول صلى الله عليه و آله گفت: هر كه بسم اللّه الرحمن الرحيم رها كند، چنان باشد كه آيتى از قرآن رها كرده باشد كه اين آيه در امّ الكتاب بر من شمرده اند. طريقى ديگر بر صحت اين قول، اجماع اهل البيت عليهم السلام و صحابه است. اما اجماع اهل البيت معلوم است، و اجماع صحابه آن است كه اسماعيل بن عبيد بن رفاعه روايت كند كه: معاويه در عهد خويش به مدينه آمد و در مسجد پيغامبر صلى الله عليه و آلهپيش نمازى كرد و قرائت به جهر خواند و در اول فاتحه، بسم اللّه الرحمن الرحيم نخواند. چون نماز تمام بكرد، مهاجر و انصار از جوانب آواز دادند: يا معاويه! أسرقت الصلوة أم نسيت؛ نماز بدزديدى يا فراموش كردى؟ گفت: چگونه؟ گفتند: فاتحة الكتاب را بسم اللّه نگفتى. برخيز و نماز با سر گير! برخاست و نماز با سر گرفت و در الحمد، بسم اللّه بخواند و در سوره نخواند. چون نماز تمام كرد، همچنان آواز دادند كه: أسرقت الصلوة أم نسيت؟ قال: ماذا؟ قالوا: لم تقرأ بسم اللّه الرحمن الرحيم فى السورة بعد الفاتحة؛ بسم اللّه نخواندى در سوره كه از پس فاتحه خواندى. برخيز و نماز با سر گير! برخاست و نماز با سر گرفت. و اخبار در اين باب بسيار است و اين مقدار كفايت باشد». [١] آقاى حجة اللّه آشورى، درباره عدم قرائت آيه بسمله به وسيله معاويه، اين طور گفته است: «اين حادثه، چه به عمد و چه از سر اشتباه، ظاهراً موجب بروز سر و صدا و باعث نگرانى سران بنى اميه شد، ولى آنها براى زدودن ننگ اين رسوايى و پيراستن

[١] چون بسم اللّه را از آسمان جبرئيل فرود آورد، پس از قرآن است و بايد تلاوت شود. تفسير روح الجنان، ج ١، ص ٢٧.[٢] يعنى با انگشت هفت آيه بشمرد و مانند عرب عقد انامل كرد. تفسير روح الجنان، ج ١، ص ٢٧.[٣] تفسير روح الجنان، ج ١، ص ٢٦ ـ ٢٨.[٤] مقالات و بررسيها، «آيه بسمله نزول و تداول»، دفتر ٧٣، تابستان ٨٢، ص ٨٤ ـ ٨٥.