مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١٩٤
نتيجه مبحث
نتايج اين مقاله را بدين صورت خلاصه مى كنيم: ١. در حوزه آوايى، خصوصيات سبك خراسانى و ساده، از جمله ابدال و تخفيف و استفاده از لغات مهجور، در اين تفسير وجود دارد. ٢. در صرف افعال نيز شيوه هاى نثر قديم آشكار است. ٣. افعال خاصى وجود دارد كه «يادگار لهجه محلى رى» [١] است. نيز صرفهاى خاصى از افعال وجود دارد كه تقريباً منحصر به فرد است و نشان دهنده قدمت سبكى اين تفسير است. ٤. به كار بردن الفاظ مناسب و تركيبات زيبا و استفاده از امثال، تبحر شيخ را در ادبيات فارسى آشكار مى كند. ٥. از نظر نحوى، موارد مختلفى مانند: تكرارها، حروف اضافه، ترتيب اجزاى جمله و... نشانه كهنگى سبكى است. ٦. تأثيرات گوناگون از زبان عربى، آشكار كننده ارتباطى است كه بين اين تفسير و تفاسير عربى وجود داشته است. شيخ ابوالفتوح، تفاسير مختلف عربى را بررسى و نكات ارزشمندى را از آنها اخذ كرده و در تفسير خود، به ثبت رسانده است. ٧. در حوزه ادبى، بيشتر صنايع از جمله: جناس، سجع، طباق و... در زمره صنايع بديعى آن هم بديع لفظى قرار دارند و ما مى دانيم كه اين صنايع، بيشتر مخصوص دوران آغازين نثر فارسى است. ٨. از نظر فكرى، خصوصياتى كه در شخصيت شيخ ابوالفتوح وجود دارد، در تفسير روض الجنان هم متبلور است؛ از جنبه هاى مذهبى گرفته تا جنبه هاى كلامى و
[١] سبك شناسى نثر، محمدتقى بهار، ج ٢، ص ٣٩٢.[٢] منابع ديگر براى مطالعه در باب ادبيات تفسير ابوالفتوح رازى: روض الجنان و روح الجنان، ابوالفتوح رازى، به كوشش محمدجعفر ياحقى، و محمد مهدى ناصح، مشهد، بنياد پژوهشهاى آستان قدس رضوى؛ مجموعه سخنرانيهاى دومين كنگره ايرانى، مقاله «فرهنگ لغات و مصطلحات تفسير ابوالفتوح رازى»، عسكر حقوقى، ج ١، دانشكده ادبيات و علوم انسانى مشهد، ص ٣٦ ـ ٥٦؛ مجموعه خطابه هاى نخستين كنگره تحقيقات ايرانى، مقاله «ارزش ادبى تفسير ابوالفتوح»، عسكر حقوقى، دانشگاه تهران، ج ٣، ص ١٠٠ ـ ١٢٥؛ مجله مشكوة، مقاله «ترجمه آيات تفسير طبرى و ابوالفتوح»، محمد مهدى ناصح، ش ٢٨، ص ١٢٦ ـ ١٤٢؛ مجله مهر، مقاله «ملاحظاتى چند درباره تفسير فارسى ابوالفتوح رازى»، سعيد نفيسى، سال چهارم، ش ١٠، ص ٩٧٦ ـ ٩٧٩.