مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ٢١٩

نمونه ديگر از همين نوع سجع: «اين همه رنج بر منزل سپنج گنج ابد رها كرده و رنج ابد اختيار كرده...، اين نه جاى معاد است؛ جاى وقت ميعاد است. فيوم القيمة ميعادِهِ؛ امروز روز عهد است، فردا روز وعد است». [١] كلماتِ: رنج، گنج، معاد، ميعاد، عهد و وعد، سجع متوازى تشكيل داده اند.

٢. سجع متوازن

«اگر عبادت كرد للّه ِ و اگر جهاد كرد فى اللّه و اگر نان داد لوجه اللّه اگر جان داد ابتغاء مرضات اللّه ». سجع مزدوج در «نان و جان».

٣. تجنيس خطّى و مزدوج

«گفت برادر من كه رسول ربّ العزّة است به وقت آنكه مرا عمامه در سر بست، گفت: امامت تو راست. عمامه كرامت بر سر نهاد و طوق امامت در گردنش افكند و گفت: عمامه بستان عاجلاً و امامت آجلاً. عمامه از من و امامت از خداى، عمامه به صلت و امامت به خلعت، عمامه بتقدمه وامامه بتكرمه، عمامه به اتّفاق و امامت به استحقاق. چون به اين سر حمايت دين به دست تو باشد، به آن سر رعايت دين به قلم تو باشد. چون به آغاز تقويت اسلام از توست به انجام تربيت آن هم به تو باشد. امروزت رايت و عمامه، فردات ولايت و امامت. اين بتقدمه بستان و بنشان كه بر اثر اين ولايت رسد كه...». [٢] در كلمات عمامت و امامة؛ عاجلاً، آجلاً؛ صلت، خلعت؛ تقدّمه، تكرمه؛ انفاق، استحقاق؛ حمايت، رعايت، صنعت تجنيس خطى و مزدوج وجود دارد.