مجموعه مقالات كنگره شيخ ابوالفتوح رازي - جمعي از فضلا و نويسندگان - الصفحة ١٩٧
١٧
بازتاب امثال عربى در تفسير ابوالفتوح رازى
دكتر عباس نقيئى
تفسير ماندگار ابوالفتوح رازى با نام روض الجنان و روح الجنان، كهن ترين تفسير فارسى اماميه است. البته تفاسير كهن ترى وجود دارد؛ اما يا فارسى نيست، مانند تفسير تبيان شيخ طوسى، ويا امامى نيست، مانند تفسير كشف الاسرار ميبدى. از زندگى و احوال شيخ ابو الفتوح آگاهيهاى چندانى وجود ندارد، اما از تفسير عظيم به جا مانده از او، به خوبى مى توان ابعاد شخصيت علمى و انديشه اى او را كشف كرد. از اين اثر، كه تفسير جامعى بر قرآن كريم به زبان فارسى قديم است ونيز اشارات و كاربستهاى دقيق وى از متون نثر و نظم عرب، چنين دانسته مى شود كه او توانايى بايسته اى به هر دو زبان فارسى و عربى داشته است. اصلى ترين ويژگى تفسير او سبك واعظانه و تأثيرگذار آن بر خواننده است. اين ويژگى و جامعيتى كه او در القاى استادانه و اثرگذار تفسير وعظى داشته، مهم ترين ويژگى محتوايى تفسير او را تشكيل مى دهد. بنا به گزارشى كه ابو الفتوح خود در روح الاحباب آورده و از طريق افندى به دست ما رسيده، مجالس وعظ او از مقبوليتى عظيم در نزد مردم برخوردار بوده است [١] . ابوالفتوح رازى در انديشه هاى تفسيرى خود بيشتر تحت تأثير تفسير تبيان شيخ طوسى به عنوان اساسى ترين منبع تفسيرى شيعه و بر اساس يافته هاى جديد، تفسير جامع البيان طبرى نيز يكى از منابع عمده
[١] رياض العلماء، ج ٢ ص ١٦٢.